تریبون معدن | بخش معدن ایران در حالی با رشد نسبی سهم خود در اقتصاد مواجه است که کاهش سرمایه‌گذاری در اکتشاف، فرسودگی تجهیزات و ضعف زیرساخت‌ها به‌عنوان سه چالش اصلی، آینده این صنعت راهبردی را با ابهام روبه‌رو کرده است. کارشناسان و نمایندگان مجلس هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند ظرفیت‌های بالقوه معدنی کشور را از مسیر توسعه پایدار خارج کند.

شهباز حسن‌پور، نماینده مردم کرمان و راور در مجلس شورای اسلامی، با تأکید بر ضرورت بازتعریف جایگاه معدن در اقتصاد کشور گفت: این بخش باید از یک حوزه صرفاً استخراجی به موتور محرک توسعه صنعتی و اقتصادی ایران تبدیل شود.

او با اشاره به ظرفیت‌های گسترده معدنی کشور گفت: با وجود رشد برخی شاخص‌ها، محدودیت‌های فناورانه، کمبود زیرساخت‌های انرژی و حمل‌ونقل و کاهش سرمایه‌گذاری، مانع تحقق نقش واقعی معدن در اقتصاد شده است.

بر اساس آمارهای ارائه‌شده، ارزش افزوده بخش معدن از ۱۴۴۹ هزار میلیارد ریال در دهه ۱۳۹۰ به ۲۲۰۸ هزار میلیارد ریال در سال ۱۴۰۲ رسیده و سهم آن از تولید ناخالص داخلی نیز از ۰.۹۹ درصد به ۲.۱ درصد افزایش یافته است. با این حال، کاهش هزینه‌های اکتشاف و توسعه از ۶۴۳۱ به ۳۴۲۸ هزار میلیارد ریال و افت نرخ رشد از ۷.۸ به ۲.۲ درصد، زنگ خطر جدی برای آینده این بخش محسوب می‌شود.

حسن‌پور اکتشاف را حلقه فراموش‌شده زنجیره معدن دانست و تأکید کرد: افزایش عمر ذخایر معدنی تنها از مسیر توسعه اکتشافات نوین و بهره‌گیری از فناوری‌های پیشرفته و شرکت‌های دانش‌بنیان امکان‌پذیر است.

او همچنین نوسازی ماشین‌آلات فرسوده و مدیریت مصرف انرژی را از الزامات افزایش بهره‌وری در معادن عنوان کرد و گفت: بخش قابل توجهی از هزینه‌های تولید ناشی از تجهیزات قدیمی و اتلاف انرژی است.

او با اشاره به ضرورت حرکت به سمت زنجیره ارزش گفت: تجربه صنعت فولاد نشان داده که عبور از خام‌فروشی و توسعه صنایع پایین‌دستی می‌تواند ارزش افزوده قابل توجهی ایجاد کند و این الگو باید در سایر مواد معدنی نیز تکرار شود.

او نقش ایمیدرو را در توسعه معادن کوچک و متوسط، جذب سرمایه‌گذاری و اجرای پروژه‌های زیرساختی مهم ارزیابی کرد و خواستار تمرکز بیشتر این سازمان بر توسعه اکتشاف و صنایع راهبردی شد.

مجموعه چالش‌های پیش‌روی بخش معدن ایران از کاهش سرمایه‌گذاری در اکتشاف تا فرسودگی تجهیزات و ضعف زیرساخت‌ها، نشان می‌دهد این صنعت در نقطه‌ای حساس قرار گرفته است.

کارشناسان معتقدند تنها با افزایش سرمایه‌گذاری، نوسازی فناوری، تقویت زنجیره ارزش و بهره‌گیری از ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان می‌توان مسیر معدن را از یک فعالیت خام‌محور به یک پیشران توسعه اقتصادی پایدار تغییر داد.