این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | بازار آلومینیوم ایران در هفتههای اخیر وارد مرحلهای شده که اگرچه در ظاهر نشانههایی از ثبات قیمتها دیده میشود، اما این ثبات بیش از آنکه حاصل تعادل عرضه و تقاضا باشد، نتیجه توقف موقت روند صعودی پس از یک جهش قابل توجه است. بررسی روند معاملات، قیمتهای داخلی، نوسانات نرخ ارز، وضعیت عرضه در بورس کالا و شرایط تولید نشان میدهد که مجموعهای از عوامل داخلی، بیش از تحولات بازارهای جهانی، مسیر قیمت آلومینیوم و محصولات وابسته را تعیین میکنند. در چنین شرایطی، صنایع پاییندستی از تولیدکنندگان پروفیل و ورق گرفته تا واحدهای ریختهگری، قطعهسازی، بستهبندی و لوازم خانگی، بیش از سایر حلقههای زنجیره با فشار افزایش هزینههای تولید مواجه شدهاند.
فاصله معنادار بازار داخلی با روند جهانی
در حالی که بازار جهانی آلومینیوم طی هفتههای اخیر نوسانات محدودی را تجربه کرده و حتی در برخی مقاطع کاهش قیمت نیز ثبت شده است، بازار داخلی ایران مسیر متفاوتی را پیموده است. این اختلاف نشان میدهد که قیمت جهانی دیگر تنها عامل تعیینکننده بازار داخلی نیست و متغیرهایی مانند نرخ ارز، محدودیت عرضه، هزینههای انرژی و شرایط تأمین مواد اولیه، سهم بیشتری در تعیین قیمتها پیدا کردهاند.
کارشناسان معتقدند اگرچه قیمت جهانی همچنان مبنای ارزشگذاری فلزات است، اما زمانی که نرخ ارز با سرعت بیشتری افزایش پیدا میکند و عرضه داخلی نیز پاسخگوی نیاز بازار نیست، اثر اصلاح قیمتهای جهانی عملاً در بازار ایران خنثی میشود. همین مسئله باعث شده رشد قیمت شمش آلومینیوم در بازار داخلی چندین برابر رشد قیمت این فلز در بازارهای بینالمللی باشد.
شمش و بیلت؛ آغاز موج افزایش قیمت
بررسی معاملات بازار نشان میدهد قیمت انواع شمش آلومینیوم پس از رشد قابل توجه در هفتههای گذشته، اکنون به مرحله ثبات روزانه رسیده است، اما این به معنای کاهش قیمت نیست. نرخهای فعلی همچنان در سطوح بالایی قرار دارند و نسبت به یک ماه گذشته افزایش قابل توجهی را تجربه کردهاند.
همین روند در بازار بیلت نیز مشاهده میشود. بیلت که ماده اولیه اصلی تولید انواع پروفیلهای ساختمانی و صنعتی محسوب میشود، طی هفتههای اخیر رشد محسوسی را ثبت کرده و هزینه تأمین مواد اولیه واحدهای اکستروژن را افزایش داده است.
فعالان صنعت معتقدند افزایش قیمت بیلت، نخستین حلقه انتقال افزایش هزینه به صنایع پاییندستی است؛ زیرا تقریباً تمامی تولیدکنندگان پروفیل، مقاطع صنعتی، در و پنجره، تجهیزات ساختمانی و بسیاری از قطعات صنعتی، مستقیماً از این محصول استفاده میکنند.
بورس کالا؛ تقاضا همچنان از عرضه پیشی میگیرد
یکی از مهمترین نشانههای تداوم التهاب در بازار، وضعیت معاملات بورس کالاست. آمارها نشان میدهد حجم تقاضا برای شمش و بیلت آلومینیوم همچنان چندین برابر میزان عرضه رسمی است و بخش عمده محصولات عرضهشده بهطور کامل معامله میشود.
این فاصله میان عرضه و تقاضا نشان میدهد بازار هنوز با کمبود نسبی مواد اولیه روبهرو است. در چنین شرایطی، رقابت میان خریداران افزایش یافته و قیمتها در بورس کالا نیز تحت تأثیر این رقابت رشد میکند. این روند در نهایت به بازار آزاد منتقل شده و هزینه تولید صنایع مصرفکننده را افزایش میدهد.
کارشناسان معتقدند تا زمانی که حجم عرضه متناسب با نیاز صنایع افزایش پیدا نکند، انتظار کاهش محسوس قیمتها چندان واقعبینانه نخواهد بود.
فشار مضاعف بر صنایع پاییندستی
افزایش قیمت شمش و بیلت تنها به بازار مواد اولیه محدود نمیشود. واحدهای تولیدکننده ورق، فویل، پروفیل، قطعات ریختگی، تجهیزات صنعتی، لوازم خانگی، صنایع حملونقل و حتی بخش ساختمان، همگی تحت تأثیر این افزایش قیمت قرار گرفتهاند.
مشکل اصلی آنجاست که بسیاری از این صنایع امکان انتقال کامل افزایش هزینهها به مصرفکننده نهایی را ندارند. رکود نسبی بازار مسکن، کاهش قدرت خرید خانوارها و محدودیت تقاضا باعث شده بخشی از هزینههای جدید از محل کاهش حاشیه سود تولیدکنندگان جبران شود؛ موضوعی که میتواند در بلندمدت سرمایهگذاری و توسعه این صنایع را با چالش روبهرو کند.
در صنعت قطعهسازی خودرو نیز افزایش قیمت آلومینیوم، هزینه تولید بسیاری از قطعات را بالا برده است. از آنجا که قراردادهای تأمین قطعات معمولاً با فاصله زمانی تعدیل میشوند، رشد ناگهانی قیمت مواد اولیه میتواند فشار مالی قابل توجهی بر تولیدکنندگان وارد کند.
نرخ ارز؛ مهمترین محرک بازار
بخش قابل توجهی از فعالان بازار، نرخ ارز را مهمترین عامل تعیینکننده قیمت آلومینیوم در ایران میدانند. هرچند در برخی روزها کاهش مقطعی قیمت دلار مشاهده شده، اما رشد قابل توجه آن نسبت به ماههای گذشته همچنان بر هزینه جایگزینی مواد اولیه اثرگذار است.
علاوه بر این، فاصله میان نرخ ارز آزاد و نرخ مرکز مبادله نیز محاسبات اقتصادی تولیدکنندگان را پیچیدهتر کرده است. بسیاری از مواد مصرفی، تجهیزات، افزودنیهای آلیاژی و قطعات مورد نیاز صنایع آلومینیوم همچنان وابسته به واردات هستند و هرگونه نوسان ارزی مستقیماً هزینه تولید را افزایش میدهد.
به همین دلیل، حتی کاهش کوتاهمدت نرخ ارز نیز تاکنون نتوانسته کاهش محسوسی در قیمت محصولات آلومینیومی ایجاد کند.
بحران انرژی؛ تهدیدی برای تولید پایدار
در کنار نرخ ارز، محدودیتهای انرژی نیز به یکی از مهمترین دغدغههای صنعت آلومینیوم تبدیل شده است. تولید آلومینیوم از جمله انرژیبرترین صنایع جهان محسوب میشود و هرگونه محدودیت در تأمین برق، مستقیماً ظرفیت تولید را کاهش میدهد.
در ماههای اخیر بسیاری از تولیدکنندگان برای جلوگیری از توقف خطوط تولید، ناچار به تأمین برق با هزینههای بسیار بالاتر شدهاند؛ موضوعی که بهای تمامشده شمش را افزایش داده است. از سوی دیگر، فرسودگی بخشی از تجهیزات تولید نیز هزینههای نگهداری و مصرف انرژی را بالا برده و فشار مضاعفی بر تولیدکنندگان وارد کرده است.
کارشناسان هشدار میدهند اگر برنامهریزی مناسبی برای تأمین پایدار انرژی صنایع انجام نشود، محدودیت تولید میتواند بار دیگر بازار را با کمبود عرضه و افزایش قیمت مواجه کند.
نقش بازیافت در کاهش فشار بازار
یکی از راهکارهایی که در بسیاری از کشورهای جهان برای کنترل هزینههای تولید مورد توجه قرار گرفته، توسعه بازیافت آلومینیوم است. تولید محصولات از آلومینیوم ثانویه علاوه بر کاهش مصرف انرژی، وابستگی به مواد اولیه را نیز کاهش میدهد.
در ایران نیز ظرفیت قابل توجهی برای توسعه بازیافت وجود دارد، اما نبود زیرساخت مناسب برای جمعآوری، تفکیک و فرآوری قراضههای آلومینیومی باعث شده این ظرفیت بهطور کامل مورد استفاده قرار نگیرد. توسعه این بخش میتواند بخشی از فشار وارد بر تولیدکنندگان ورق، فویل و قطعات ریختگی را کاهش دهد.
آینده بازار به کدام سو میرود؟
تحلیلگران معتقدند آینده بازار آلومینیوم بیش از هر چیز به سه متغیر کلیدی وابسته است؛ نرخ ارز، میزان عرضه در بورس کالا و وضعیت تأمین انرژی. اگر این سه عامل در ماههای آینده به ثبات برسند، احتمال حفظ قیمتها در سطوح فعلی و کاهش نوسانات وجود خواهد داشت.
اما در صورت افزایش دوباره نرخ ارز، تشدید محدودیتهای برق یا کاهش عرضه مواد اولیه، موج جدیدی از رشد قیمتها دور از انتظار نخواهد بود؛ افزایشی که به سرعت به بازار پروفیل، ورق، فویل، قطعات صنعتی و سایر محصولات آلومینیومی منتقل خواهد شد.
در مقابل، افزایش عرضه شمش و بیلت، توسعه تولید آلومینا، حمایت از بازیافت و تأمین پایدار انرژی میتواند زمینه تعادل بیشتر بازار را فراهم کند.
آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری اهمیت دارد، نگاه زنجیرهای به صنعت آلومینیوم است. سیاستگذاری صرفاً در بخش تولید شمش نمیتواند مشکلات بازار را برطرف کند. پایداری این صنعت زمانی محقق خواهد شد که تمامی حلقههای زنجیره، از تأمین مواد اولیه و انرژی تا صنایع پاییندستی و بازار مصرف، به صورت هماهنگ مورد حمایت قرار گیرند؛ چرا که هرگونه اختلال در یکی از این حلقهها، آثار خود را در نهایت بر قیمت تمامشده صدها محصول صنعتی و مصرفی نشان خواهد داد.
