این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | بازار جهانی لیتیوم پس از چند سال افت قیمت، مازاد عرضه و توقف بخشی از سرمایهگذاریهای معدنی، حالا نشانههایی از احیای جدی بروز داده است. جهش ۸۶ درصدی قیمت هیدروکسید لیتیوم در سال ۲۰۲۶ و عبور دوباره آن از مرز ۲۰ هزار دلار در هر تن، توجه فعالان معدنی، تولیدکنندگان باتری و سرمایهگذاران را بار دیگر به این فلز راهبردی جلب کرده است. با این حال، برخلاف رونقهای تاریخی گذشته، این بار بسیاری از تحلیلگران معتقدند موتور اصلی رشد قیمتها نه جهش تقاضا، بلکه اختلال در سمت عرضه است؛ مسئلهای که میتواند پایداری این روند صعودی را با تردید همراه کند.
لیتیوم در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مواد معدنی جهان تبدیل شده است. این فلز سبک، نقشی کلیدی در تولید باتری خودروهای برقی، تجهیزات الکترونیکی و سامانههای ذخیرهسازی انرژی دارد و به همین دلیل از آن به عنوان یکی از ستونهای اصلی گذار جهانی به انرژی پاک یاد میشود. به همین علت، هر نوسان در بازار لیتیوم تنها یک تغییر قیمتی در بازار مواد خام نیست، بلکه میتواند بر زنجیره وسیعی از صنایع، از خودروسازی گرفته تا انرژیهای تجدیدپذیر، اثرگذار باشد.
پایان رکود سنگین و بازگشت توجه بازار
بازار لیتیوم در فاصله سالهای ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ شرایط دشواری را تجربه کرد. در آن دوره، افزایش تولید از سوی پروژههای جدید معدنی و فرآوری، همزمان با رشد کمتر از انتظار فروش خودروهای برقی در برخی بازارهای اصلی، به شکلگیری مازاد عرضه منجر شد. این عدم توازن باعث شد قیمتها افت شدیدی را تجربه کنند و بسیاری از پروژههایی که در دوران رونق تعریف شده بودند، یا به حالت تعلیق درآمدند یا با سرعتی بسیار کمتر دنبال شوند.
در نتیجه، فضای عمومی بازار از خوشبینی فاصله گرفت و بسیاری از فعالان تصور میکردند دوره ابررونق لیتیوم به پایان رسیده است. اما از ابتدای ۲۰۲۶، این معادله به تدریج تغییر کرد. رشد قیمتها، کاهش بخشی از موجودیها و بازگشت نگرانیها درباره دسترسی به عرضه کافی، بازار را دوباره وارد فاز صعودی کرد. این بازگشت، هرچند هنوز از نظر بسیاری از مؤسسات تحلیلی شکننده است، اما نشان میدهد لیتیوم همچنان بازاری بسیار حساس و مستعد نوسان باقی مانده است.
چرا قیمتها ناگهان اوج گرفتند؟
بررسیها نشان میدهد مهمترین محرک رشد اخیر قیمتها، اختلال در عرضه بوده است. در اوت سال گذشته، شرکت CATL، یکی از بزرگترین تولیدکنندگان باتری در جهان، فعالیت معدن «جیانشیاوو» در استان جیانگشی چین را پس از پایان اعتبار مجوز بهرهبرداری متوقف کرد. این اتفاق به سرعت بر ذهنیت بازار اثر گذاشت، زیرا این معدن یکی از داراییهای مهم لیتیومی محسوب میشود و ظرفیت اسمی آن حدود ۱۵۰ هزار تن معادل کربنات لیتیوم در سال برآورد شده است.
اهمیت این توقف در آن بود که بازار، پس از ماهها مازاد عرضه، ناگهان با احتمال حذف بخشی از ظرفیت مهم تولید مواجه شد. همین موضوع کافی بود تا معاملهگران و مصرفکنندگان صنعتی نسبت به آینده عرضه نگران شوند. در ادامه، طولانی شدن فرآیند صدور مجوز جدید، این نگرانی را تشدید کرد و زمینه را برای رشد بیشتر قیمتها فراهم آورد.
در کنار این عامل، بازارهای آتی نیز نقش مهمی در شتابگرفتن افزایش قیمتها داشتند. پس از انتشار خبر توقف فعالیت این معدن، موجی از خریدهای سفتهبازانه در بازار چین شکل گرفت. حجم بالای معاملات در بورسهای آتی، فراتر از اندازه واقعی بازار فیزیکی لیتیوم بود و همین امر، اثر روانی رشد قیمتها را تشدید کرد. به بیان دیگر، بخشی از جهش اخیر نه تنها ناشی از کمبود واقعی، بلکه محصول انتظارات و هیجان در بازارهای مالی بوده است.
لیتیوم؛ فلزی حیاتی برای اقتصاد انرژی نو
برای درک حساسیت بازار، باید به جایگاه لیتیوم در اقتصاد جهانی توجه کرد. لیتیوم بهویژه در تولید باتریهای لیتیوم-یونی که در خودروهای برقی، لپتاپها، تلفنهای همراه و سیستمهای ذخیرهسازی برق استفاده میشوند، اهمیت دارد. در سالهای اخیر، رشد فروش خودروهای برقی و توسعه نیروگاههای خورشیدی و بادی باعث شد تقاضا برای باتری و در نتیجه لیتیوم بهطور چشمگیری افزایش یابد.
از سوی دیگر، لیتیوم بازاری شبیه نفت یا مس ندارد که عرضه آن در سطحی بسیار متنوع و گسترده توزیع شده باشد. بخش بزرگی از زنجیره استخراج، فرآوری و تبدیل آن در چند کشور و چند شرکت مهم متمرکز است. به همین دلیل، اختلال در یک معدن بزرگ یا تصمیمات سیاستی یک دولت میتواند اثر قابل توجهی بر کل بازار جهانی بگذارد. همین تمرکز ساختاری، بازار لیتیوم را در برابر شوکهای عرضه آسیبپذیر کرده است.
کاهش ذخایر و شکنندگی دوباره بازار
بسته شدن معدن جیانشیاوو تنها یک رویداد منفرد نبود؛ این رخداد باعث شد سطح ذخایر در زنجیره تأمین چین به تدریج کاهش یابد. وقتی موجودی انبارها پایین میآید، بازار نسبت به هر خبر منفی تازه حساستر میشود. در چنین شرایطی حتی اتفاقاتی مانند محدودیتهای صادراتی در زیمبابوه یا تشدید نظارت دولت چین بر معادن منطقه ییچون نیز میتواند اثر قیمتی قابل ملاحظهای برجا بگذارد.
این همان نقطهای است که بازار از وضعیت «مازاد عرضه» به وضعیت «شکنندگی» وارد میشود. در بازار شکننده، حتی اگر کمبود مطلق و بلندمدت وجود نداشته باشد، ترس از محدودیت عرضه میتواند قیمتها را بالا ببرد. چنین شرایطی معمولاً پایداری کمتری دارد، زیرا با بازگشت عرضه یا کاهش هیجان، قیمتها نیز به سرعت تعدیل میشوند.
چرا تحلیلگران به تداوم این رشد بدبیناند؟
با وجود جهش قیمتی، بیشتر مؤسسات تحلیلی معتقدند که بازار هنوز وارد یک ابررونق پایدار نشده است. از نگاه آنان، قیمتهای فعلی تا حدی از بنیادهای واقعی بازار فاصله گرفتهاند. دلیل اصلی این ارزیابی آن است که بخش مهمی از رشد اخیر بر پایه اختلال موقت در عرضه و رفتار سفتهبازانه شکل گرفته، نه بر مبنای جهش مستمر تقاضای صنعتی.
مؤسسات تحلیلی بر این باورند که قیمتهای بالاتر معمولاً یک پیام روشن برای تولیدکنندگان دارند: پروژههای متوقفشده را دوباره فعال کنید. اگر چنین اتفاقی رخ دهد، عرضه در ماهها یا سال آینده دوباره افزایش مییابد و فشار نزولی بر قیمتها وارد میشود. از همین رو، بسیاری از پیشبینیها حاکی از آن است که نیمه دوم ۲۰۲۶ یا سال ۲۰۲۷ میتواند با تعدیل قیمتها همراه باشد.
خودروهای برقی هنوز موتور اصلی تقاضا هستند
یکی دیگر از عوامل مهم در ارزیابی آینده بازار، وضعیت تقاضاست. اگرچه جهان همچنان به سمت برقیسازی حملونقل و توسعه انرژیهای پاک حرکت میکند، اما رشد فروش خودروهای برقی در برخی بازارهای مهم، کمتر از برآوردهای اولیه بوده است. افزایش نرخ بهره در برخی اقتصادها، کاهش یارانهها، رقابت فشرده در صنعت خودرو و فشار بر قدرت خرید مصرفکنندگان، بخشی از عواملی هستند که سرعت رشد این بازار را محدود کردهاند.
البته تقاضا برای باتری فقط به خودروهای برقی محدود نمیشود. سامانههای ذخیرهسازی انرژی ثابت، که برای پشتیبانی از شبکه برق و ذخیره برق تولیدی نیروگاههای خورشیدی و بادی استفاده میشوند، به سرعت در حال توسعه هستند. این بخش میتواند بخشی از ضعف تقاضای خودروهای برقی را جبران کند، اما هنوز به اندازهای بزرگ نشده که به تنهایی بازار لیتیوم را وارد یک رونق بلندمدت تازه کند.
آینده بازار؛ همه چیز به عرضه بستگی دارد
در شرایط کنونی، مهمترین عامل تعیینکننده مسیر قیمت لیتیوم، زمان بازگشت ظرفیتهای متوقفشده به بازار است. اگر معدن جیانشیاوو دوباره فعال شود و پروژههای تعلیقشده نیز با انگیزه قیمتهای بالا از سر گرفته شوند، احتمال کاهش قیمت در ماههای آینده تقویت خواهد شد. اما اگر تعطیلی این معدن ادامه یابد و محدودیتهای تازهای نیز در دیگر مناطق تولیدکننده ایجاد شود، بازار میتواند برای مدتی طولانیتر در سطوح قیمتی بالا باقی بماند.
بازار جهانی لیتیوم پس از یک دوره رکود عمیق، اکنون وارد مرحلهای از احیا شده است؛ اما این احیا بیش از آنکه بر پایه رشد قدرتمند تقاضا باشد، از کمبود موقت عرضه و کاهش ذخایر نیرو میگیرد. به همین دلیل، اگرچه میتوان از پایان «رکود لیتیوم» سخن گفت، اما هنوز شواهد کافی برای اعلام آغاز یک «ابررونق» تازه وجود ندارد. مسیر آینده این بازار، بیش از هر چیز، به تعادل دوباره میان عرضه، تقاضا و سرعت بازگشت ظرفیتهای معدنی بستگی خواهد داشت.
