تریبون معدن | صنعت فولاد ایران در یکی از حساس‌ترین مقاطع سال‌های اخیر قرار گرفته است؛ مقطعی که هم‌زمان دو عامل مهم، یعنی افزایش ریسک‌های صادراتی و تشدید محدودیت‌های انرژی، بر روند تولید، تجارت و سودآوری شرکت‌های فولادی سایه انداخته‌اند. در شرایطی که فولاد یکی از مهم‌ترین صنایع ارزآور کشور به شمار می‌رود، هرگونه اختلال در صادرات یا کاهش ظرفیت تولید، علاوه بر تأثیر مستقیم بر عملکرد واحدهای صنعتی، پیامدهای گسترده‌ای برای اشتغال، درآمدهای ارزی و اقتصاد کشور به همراه دارد. بررسی آخرین گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد فعالان این صنعت در کنار مشکلات همیشگی ناشی از محدودیت برق و گاز، اکنون با افزایش نااطمینانی در مسیرهای صادراتی نیز مواجه هستند؛ موضوعی که باعث شده بازار فولاد ایران بیش از گذشته در وضعیت شکننده قرار گیرد.

نااطمینانی در صادرات؛ دغدغه اصلی فولادسازان

براساس گزارش استیل پرایس، یکی از مهم‌ترین نگرانی‌های صنعت فولاد ایران در هفته‌های اخیر به شرایط صادرات مربوط می‌شود. تداوم تنش‌ها در منطقه خلیج فارس و حساسیت‌های امنیتی پیرامون تنگه هرمز، موجب شده روند حمل‌ونقل دریایی و صادرات محصولات فولادی با احتیاط بیشتری دنبال شود. گزارش‌ها حاکی از آن است که برخی شناورها در مسیرهای دریایی با محدودیت‌هایی روبه‌رو شده‌اند و همین مسئله موجب افزایش نگرانی شرکت‌های حمل‌ونقل، مالکان کشتی و خریداران خارجی شده است. هرچند در روزهای اخیر نشانه‌هایی از کاهش تنش‌های سیاسی میان ایران و ایالات متحده مشاهده شده و طرفین از تشدید بحران خودداری کرده‌اند، اما فضای حاکم بر بازار همچنان با ابهام همراه است و بسیاری از صادرکنندگان ترجیح می‌دهند با احتیاط بیشتری برای ارسال محموله‌های خود برنامه‌ریزی کنند.

کارشناسان معتقدند حتی اگر مسیرهای صادراتی به‌طور کامل مسدود نشوند، افزایش ریسک‌های امنیتی می‌تواند هزینه حمل‌ونقل، بیمه محموله‌ها و زمان تحویل کالا را افزایش دهد؛ موضوعی که در نهایت قدرت رقابت فولاد ایران در بازارهای بین‌المللی را تحت تأثیر قرار خواهد داد.

محدودیت انرژی؛ چالشی که همچنان ادامه دارد

در کنار مشکلات صادراتی، صنعت فولاد ایران همچنان با مسئله کمبود برق و گاز دست‌وپنجه نرم می‌کند. این محدودیت‌ها که طی سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین موانع توسعه صنعت تبدیل شده‌اند، در ماه‌های گرم سال با شدت بیشتری خود را نشان می‌دهند و بسیاری از واحدهای فولادی را ناچار به کاهش ظرفیت تولید یا توقف موقت خطوط تولید می‌کنند.

در رویداد اخیر صنعت فولاد ایران نیز بخش قابل توجهی از مباحث مطرح‌شده به آثار اقتصادی محدودیت‌های انرژی اختصاص داشت. فعالان این صنعت معتقدند خسارت ناشی از قطع برق و گاز تنها به کاهش تولید محدود نمی‌شود، بلکه زنجیره‌ای از پیامدهای اقتصادی از جمله کاهش صادرات، افت درآمد شرکت‌ها، کاهش اشتغال و از دست رفتن فرصت‌های سرمایه‌گذاری را به دنبال دارد.

بهرام سبحانی، رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، با اشاره به آثار گسترده این محدودیت‌ها تأکید کرده است که باید هزینه واقعی قطع برق و گاز برای صنعت فولاد به‌صورت دقیق محاسبه شود؛ زیرا این محدودیت‌ها علاوه بر کاهش تولید، فرصت‌های صادراتی ارزشمندی را از بین برده و فشار قابل توجهی بر اقتصاد کشور وارد کرده‌اند.

کاهش سودآوری شرکت‌های فولادی

یکی دیگر از پیامدهای تداوم محدودیت‌های انرژی، کاهش محسوس سودآوری شرکت‌های فولادی است. به گفته رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، حاشیه سود شرکت‌های بزرگ فولادی دولتی که در سال ۲۰۱۹ حدود ۳۳ درصد بود، اکنون به حدود ۶ درصد رسیده است.

این کاهش چشمگیر نشان می‌دهد هزینه‌های تولید در سال‌های اخیر به‌مراتب سریع‌تر از درآمد شرکت‌ها افزایش یافته است. محدودیت در تأمین انرژی، افزایش هزینه‌های عملیاتی، نوسانات بازارهای جهانی و دشواری‌های صادراتی، همگی عواملی هستند که سودآوری این صنعت را تحت فشار قرار داده‌اند.

کاهش حاشیه سود علاوه بر تأثیر بر عملکرد مالی شرکت‌ها، توان سرمایه‌گذاری برای اجرای طرح‌های توسعه‌ای، نوسازی تجهیزات و افزایش ظرفیت تولید را نیز محدود می‌کند؛ موضوعی که می‌تواند بر آینده صنعت فولاد کشور اثرگذار باشد.

میلیاردها دلار خسارت به صنعت فولاد

فعالان صنعت فولاد معتقدند خسارت ناشی از محدودیت‌های انرژی تنها به کاهش درآمد سالانه محدود نمی‌شود و طی سال‌های گذشته ابعاد گسترده‌تری پیدا کرده است.

براساس اعلام انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، ارزش تولید از دست‌رفته این صنعت به دلیل محدودیت‌های برق و گاز طی پنج سال گذشته از ۱۸.۳ میلیارد دلار فراتر رفته است. این رقم نشان می‌دهد قطع یا محدودیت تأمین انرژی، یکی از پرهزینه‌ترین چالش‌های پیش روی صنعت فولاد محسوب می‌شود.

در همین راستا، محمد مسعود سمیعی‌نژاد، رئیس هیئت‌مدیره ایمیدرو نیز اعلام کرده است که به دلیل محدودیت‌های انرژی، بیش از ۱۰ میلیون تن از ظرفیت تولید فولاد کشور از دست رفته و حدود ۵ میلیارد دلار صادرات این صنعت در بازه زمانی ۲۱ مارس ۲۰۲۵ تا ۲۰ مارس ۲۰۲۶ محقق نشده است.

به گفته او، بخش عمده موفقیت‌های صنعت فولاد ایران در سال‌های گذشته حاصل سرمایه‌گذاری، دانش فنی و تلاش فعالان این حوزه بوده و تداوم محدودیت‌های انرژی می‌تواند این دستاوردها را با تهدید جدی مواجه کند.

آینده صنعت در گرو رفع چالش‌های زیرساختی

کارشناسان بر این باورند که صنعت فولاد ایران همچنان از ظرفیت‌های قابل توجهی برای حضور در بازارهای جهانی برخوردار است، اما حفظ این جایگاه نیازمند رفع موانع زیرساختی و ایجاد ثبات در محیط کسب‌وکار است. توسعه زیرساخت‌های انرژی، سرمایه‌گذاری در نیروگاه‌های اختصاصی، بهبود شبکه برق و گاز و کاهش محدودیت‌های فصلی، از مهم‌ترین اقداماتی است که می‌تواند به افزایش ظرفیت تولید و کاهش هزینه‌های صنعت کمک کند.

در کنار این موضوع، ایجاد ثبات در مسیرهای صادراتی و کاهش ریسک‌های تجاری نیز اهمیت بالایی دارد. بازارهای بین‌المللی به ثبات، قابلیت پیش‌بینی و تحویل به‌موقع کالا وابسته هستند و هرگونه اختلال در این روند می‌تواند جایگاه تولیدکنندگان ایرانی را در برابر رقبای منطقه‌ای تضعیف کند.

در مجموع، صنعت فولاد ایران امروز با دو چالش هم‌زمان روبه‌رو است؛ از یک سو محدودیت‌های انرژی بخشی از ظرفیت تولید را از مدار خارج کرده و از سوی دیگر نااطمینانی‌های صادراتی، روند حضور در بازارهای جهانی را دشوارتر ساخته است. تداوم این شرایط می‌تواند بر تولید، صادرات، اشتغال و سرمایه‌گذاری در این صنعت اثر منفی بگذارد. با این حال، فعالان صنعت معتقدند در صورت رفع محدودیت‌های زیرساختی، ایجاد ثبات در تأمین انرژی و بهبود شرایط تجارت خارجی، فولاد ایران همچنان توان بازگشت به مسیر رشد و حفظ جایگاه خود در بازارهای جهانی را خواهد داشت.