این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | نزولی شدن روند سرمایهگذاری واقعی در استخراج سنگآهن از سال ۱۴۰۱، زنگ خطر را برای استراتژیکترین زنجیره ارزآور صنعتی ایران به صدا درآورده است. فعالان اقتصادی معتقدند تداوم قیمتگذاری دستوری، ناترازی شدید انرژی و فرسودگی زیرساختهای حملونقل، نه تنها جذابیت سرمایهگذاری در این حوزه را از بین برده، بلکه با ایجاد شکاف عمیق میان سرمایهگذاری اسمی و واقعی، پایداری تأمین مواد اولیه برای ظرفیت ۵۵ میلیون تنی فولاد کشور را در آیندهای نزدیک با تهدید جدی مواجه کرده است.
زنجیره ارزش فولاد ایران، از معادن سنگآهن تا محصولات نهایی، اکنون در میانه یک پارادوکس ساختاری گرفتار شده است؛ از یک سو ظرفیتسازیهای کلان برای تولید ۵۵ میلیون تن فولاد صورت گرفته و از سوی دیگر، جذابیت اقتصادی در حلقههای بالادستی به دلیل مداخلات قیمتی دولت در حال فروپاشی است. گزارشهای آماری نشان میدهند اگرچه رقم ریالی سرمایهگذاریها ارزش اسمی به دلیل تورم صعودی است، اما ارزش واقعی این سرمایهگذاریها وارد فاز کاهشی شده که معنای سادۀ آن، فرار سرمایه از عمق زمین به سمت بازارهای غیرمولد است.
سایه سنگین قیمتگذاری دستوری بر انگیزه اکتشاف
مجید سروش، فعال حوزه معدن، در تحلیل وضعیت فعلی گفت: اصلیترین چالش پیش روی این صنعت، مداخله مستقیم دولت در مکانیزم قیمتگذاری محصولات معدنی است.
او گفت:وقتی سودآوری فعالیتهای معدنی به صورت دستوری سرکوب شود، انگیزه برای سرمایهگذاری در بخشهای پرریسک مانند اکتشاف و استخراج به شدت افت میکند.
سروش با اشاره به اینکه بخش معدن نیازمند تزریق مستمر نقدینگی برای نوسازی و توسعه است، گفت: در صورت حفظ توازن مالی و حذف قیمتگذاری دستوری، بخش خصوصی توان مدیریتی لازم برای حل مشکلات جانبی نظیر حملونقل و حتی مشارکت در رفع ناترازی انرژی را خواهد داشت. این فعال معدنی همچنین بر این باور است که محدودیتهای تجاری فعلی در بلندمدت پایدار نخواهد بود، چرا که بازار بزرگی مانند چین همواره تقاضای محصولات ایران را دارد و مسیرهای زمینی و دریایی جایگزین، اجازه توقف کامل صادرات را نخواهند داد.
توسعه نامتوازن؛ ظرفیتهایی که خاک میخورند
بخش دیگری از بحران زنجیره فولاد به عدم توازن در توسعه حلقهها بازمیگردد. در حالی که سرمایهگذاریهای سنگینی در ایجاد کارخانههای ذوب و نورد انجام شده، زیرساختهای کلیدی مانند: برق، گاز و خطوط ریلی همگام با این ظرفیتها رشد نکردهاند. این موضوع باعث شده است تا بخشی از ظرفیت ۵۵ میلیون تنی تولید فولاد کشور، عملاً بلااستفاده باقی بماند.
رضا اشرف سمنانی، عضو کمیسیون معدن اتاق ایران، با انتقاد از نگاه تکبعدی به این صنعت، گفت: زنجیره فولاد یک کلِ واحد است و نمیتوان با مدیریت جزیرهای، یک حلقه را فدای حلقه دیگر کرد.
او ادامه داد: اکتشاف، نخستین و مهمترین حلقه این زنجیره است که در سالهای اخیر مورد بیمهری قرار گرفته و اگر امروز برای تجهیز معادن و توسعه استخراج چارهجویی نشود، صنایع پاییندستی در سالهای پیش رو برای تأمین سنگآهن با بحران روبهرو خواهند شد.
حملونقل گران و انرژی نایاب
سمنانی به چالش جانمایی اشتباه برخی واحدها نیز اشاره کرده و گفت: بسیاری از کارخانههای فولادی با فواصل طولانی از معادن احداث شدهاند که در کنار افزایش هزینههای سوخت و ضعف لجستیک، قیمت تمامشده محصول ایرانی را در بازارهای جهانی غیررقابتی میکند.
همچنین او گفت: که نوسانات قیمت جهانی و رکود بازارهای بینالمللی، فشار مضاعفی بر تولیدکننده داخلی وارد میکند و در چنین شرایطی، تحمیل هزینههای ناشی از قطعی انرژی و عوارض صادراتی، عملاً تیر خلاص به سودآوری این صنعت است.
فرصت نهایی برای اصلاح سیاستها
تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد که تابآوری صنعت فولاد ایران اگرچه بالاست، اما نامحدود نیست. که آینده این زنجیره و تداوم ارزآوری غیرنفتی آن، به سه رکن اساسی بستگی دارد: اصلاح قیمتگذاری و بازگشت به مکانیزم بازار، توسعه اکتشافات جدید برای تضمین خوراک و سرمایهگذاری در زیرساختهای انرژی و حملونقل. بدون این اقدامات، فرار سرمایه از این زنجیره شتاب بیشتری گرفته و جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد به نفع رقبا تضعیف خواهد شد.
