این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | در حالی که بازار مسکن و خودرو در ماههای گذشته یکی از بیسابقهترین جهشهای قیمتی دهه اخیر را تجربه کرده، بسیاری از فعالان بازار تلاش کردهاند فولاد و پتروشیمی را به عنوان عوامل اصلی گرانی معرفی کنند. اما بررسیهای دقیقتر، دادههای پژوهشی و آمارهای رسمی نشان میدهد سهم این دو نهاده در قیمت تمامشده مسکن و خودرو، بهمراتب کمتر از آن چیزی است که در افکار عمومی جریان یافته است. شواهد حکایت از آن دارد که بخش مهمی از التهابهای اخیر نه ناشی از کمبود مواد اولیه، بلکه حاصل انتظارات تورمی، نااطمینانی، و برداشتهای اشتباه از اثر صنایع پایه بوده است.
بازار بعد از آتشبس؛ چرا قیمتها ناگهان جهش کرد؟
بازار خودرو و مسکن پس از آتشبس ۴۰ روزه وارد فاز جدیدی از افزایش قیمت شد. این بار برخلاف دورههای قبل که افزایش نرخ ارز یا جهش جهانی قیمت کالاها محرک بودند، دلیل جهشها بیشتر از جنس روانی و ناشی از اخبار منفی بود.
فعالان بازار در گفتگو با رسانهها تلاش کردند نقص در تولید فولاد و مواد پتروشیمی را دلیل اصلی رشد شدید قیمتها معرفی کنند. اما بررسی دادههای رسمی و اظهارات کارشناسان صنایع فولاد و ساختمان تصویر متفاوتی از واقعیت ارائه میدهد.
فولاد؛ سنگین در وزن، سبک در قیمت
وحید یعقوبی، معاون اجرایی انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، در گفتوگویی با فرهیختگان گفت: یک خودرو که حدود یکهزار کیلوگرم وزن دارد، حدود ۷۰ درصد وزنش فولاد است؛ اما سهم فولاد در قیمت تمامشده خودرو نهایتاً ۱۰ درصد است.
سنگین بودن فولاد در وزن خودرو، به معنای سهم بالای فولاد در قیمت نیست.
۱۰اثر فولاد در قیمت خودرو کمتر از تصور عمومی؟
۱. قیمت فولاد در مقایسه با سایر اجزای خودرو بسیار پایینتر است.
۲. سهم بالای هزینهها
۳. فناوری و طراحی
۴. تجهیزات الکترونیکی
۵. سیستمهای ایمنی
۶. دستمزد و سربار تولید
۷. هزینههای مالی و اداری
۸. بازاریابی، شبکه فروش و خدمات
۹. نوسانات فولاد معمولاً در بازههای محدود و قابل مدیریت است.
۱۰. خودروسازان بخشی از نیاز خود را از منابع خارجی یا انبارهای داخلی تامین میکنند.
یعقوبی گفت: در حال حاضر ورق فولادی در انبارهای تولیدی و توزیعی موجود است و کمبودی وجود ندارد.به عبارت دیگر، حتی اگر حملات خارجی بخشی از ظرفیت صنایع فولاد را تحت تاثیر قرار داده باشد، موجودی انبارها و جریان واردات اجازه نمیدهد این اختلال به سرعت به گرانی خودرو سرایت کند.
تحلیل کارشناسان: مشکل جای دیگری است
حسین رحیمینژاد، کارشناس صنعت خودرو، با اشاره به نقش محدود فولاد و پتروشیمی در قیمت خودرو گفت:
نیاز خودروسازان به فولاد و پتروشیمی آنقدر پیچیده نیست که نتوان داخل کشور تأمین کرد. بسیاری از این اقلام در سالهای گذشته نیز وارد میشد.
کارشناسان اقتصادی نیز تأکید میکنند که انتظارات تورمی و نااطمینانی عمومی تأثیر بیشتری بر بازار خودرو دارد تا قیمت نهادههای فولادی. طبق گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، سهم نهادههای پایه در قیمت نهایی خودرو کمتر از ۱۵ درصد است؛ در حالی که سهم هزینههای سربار، مالی، مدیریتی و مالیاتها به بیش از ۴۰ درصد میرسد.
سهم صنعت فولاد و پتروشیمی در ساختوساز مسکن
در مهرماه ۱۴۰۲ صندوق سرمایهگذاری مشترک توسعه بازار سرمایه گزارشی منتشر کرد با عنوان:
بررسی میزان تأثیر نهادههای سیمان و فولاد در بهای تمامشده مسکن
این گزارش یکی از مهمترین اسناد تحلیلی اخیر درباره ساختوساز است و سهم واقعی مصالح را در هزینه ساخت ساختمانهای ۳ تا ۴ طبقه بررسی میکند.
شاخصهای بررسیشده شامل: سیمان، آجر، بلوک سفالی، شن، ماسه، گچ، میلگرد، تیرآهن، ورق آهنی، پروفیلها، شیشه، قیر و عایق، رنگ، رابیتس، الکترود، حدود ۲۸ قلم کالای اصلی ساختمانی
این طیف وسیع نشان میدهد که ساختوساز از دهها نهاده تشکیل شده و فولاد تنها یکی از آنهاست.
هزینههای پنهان ساختوساز
نباید هزینه ساخت مسکن را فقط به مصالح محدود کرد؛ اخذ مجوز ساخت یکی از هزینهبرترین و زمانبرترین مراحل است.
سهم هزینههای شهرداری:
- افزایش سالانه هزینه اخذ جواز ساخت: ۲۵ تا ۳۰ درصد
- اعتبار پروانههای ساخت: ۲ سال
- سهم هزینه زمین و مجوز در تهران: تا ۷۰ درصد
این دادهها نشان میدهد بخش عمده فشار قیمتی در مسکن نه از فولاد و سیمان، بلکه از زمین، پروانهها و هزینههای اداری ناشی میشود.
سهم واقعی فولاد و سیمان در ساخت مسکن چقدر است؟
۱. ساختمانهای اسکلت بتنی
طبق گزارش صندوق توسعه بازار سرمایه:
- زمین و مجوزها: ۵۵ درصد «میانگین کشور»
- دستمزد نیروی کار: ۱۸ درصد
- نازککاری و سایر هزینهها: ۱۲.۸ درصد
- آهن و فولاد: ۱۱ درصد
- سیمان: ۳.۲ درصد
این یعنی در ساختمانهای بتنی، ۸۲ درصد هزینهها هیچ ارتباطی با فولاد و پتروشیمی ندارند.
۲. ساختمانهای اسکلت فلزی
در این نوع ساختمانها:
- سهم آهن و فولاد:۱۲.۶ درصد
- سهم سیمان: ۱.۶ درصد
سهم فولاد کمتر از ۱۳ درصد است و حتی نوسانات شدید قیمت فولاد نمیتواند جهشهای اخیر بازار مسکن را توضیح دهد.
سهم پتروشیمی در ساختوساز
هرچند گزارش صندوق سهم دقیق پتروشیمی را ارائه نکرده، اما این نهادهها عمدتاً در:
- رنگ
- عایق
- برخی درزگیرها
- لولههای پلیمری
- موارد محدود دیگر
استفاده میشوند.
کارشناسان برآورد میکنند سهم نهادههای پتروشیمی در کل هزینه ساخت کمتر از ۴ تا ۶ درصد است.
آمار بانک مرکزی چه میگوید؟
بر اساس محاسبات فرهیختگان و دادههای بانک مرکزی: در کل مناطق شهری کشور:سهم زمین از ۴۳.۴ درصد ۱۳۸۵ به ۴۶.۵ درصد ۱۴۰۳ افزایش یافته است.
در کل مناطق شهری کشور:.
این اعداد نشان میدهد که زمین مهمترین عامل گرانی مسکن است و افزایش سهم آن در هزینه ساختوساز، بسیاری از تحلیلهای سادهانگارانه درباره نقش فولاد و پتروشیمی را بیاعتبار میکند.
چرا بازار به فولاد حساسیت بیش از حد نشان میدهد؟
سه عامل روانی در این مسئله دخیل است:
۱. فولاد و پتروشیمی جزو صنایع مادر هستند
بازار تصور میکند هر اختلال در صنایع مادر فوراً به قیمت نهایی محصولات میرسد.
۲. تجربه تورمهای قبلی
در سالهایی مانند ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹ که قیمت فولاد بالا رفت، برخی افزایش قیمتها با تأخیر به مسکن و خودرو منتقل شد. این خاطره جمعی باعث میشود هر شوک به فولاد بزرگنمایی شود.
۳. کمبود شفافیت قیمتی در بازار مسکن و خودرو
بازارهایی که قیمتگذاری رسمی و رقابت شفاف ندارند، بیشتر مستعد وابستگی به شایعات هستند.
با کنار هم گذاشتن دادهها و تحلیلها میتوان نتیجه گرفت:
- فولاد و پتروشیمی متهمان اصلی گرانی نیستند.
سهم فولاد در قیمت خودرو حدود ۱۰ درصد و سهم آن در ساخت مسکن ۱۱ تا ۱۲.۶ درصد است.
۲. بخش عمده افزایش قیمت مسکن از زمین، مجوزها، و هزینههای اداری ناشی میشود.
در تهران سهم زمین به ۷۰ درصد رسیده است.
۳. انتظارات تورمی، نااطمینانی و اخبار منفی نقش مهمتری در التهاب بازارها دارند.
۴. جهشهای اخیر قابل توضیح با تغییرات فولاد و پتروشیمی نیست.
زیرا موجودی انبارها کافی بوده و اختلال در تولید واقعی رخ نداده است.
