تریبون معدن | صنعت معدن ایران با وجود برخورداری از ذخایر قابل‌توجه، همچنان با موانع ساختاری در بخش اکتشاف روبه‌رو است؛ موانعی که به گفته فعالان این حوزه، بخشی از آن به قوانین سخت‌گیرانه و محدودیت‌های گسترده در بهره‌برداری از پهنه‌های معدنی بازمی‌گردد.

امیرمسعود قزوینی‌زاده، مدیرعامل شرکت خدمات مهندسی و اکتشافی ژرف‌کاوان، با اشاره به شکاف میان ظرفیت‌های معدنی کشور و محدودیت‌های قانونی، گفت: ایران حدود ۷ درصد از ذخایر معدنی جهان را در اختیار دارد، اما بر اساس آمارهای رسمی، تنها نزدیک به ۸ درصد از پهنه کشور برای اکتشاف قابل استفاده است؛ رقمی که به گفته او برای کشوری با این سطح از ظرفیت، بسیار ناچیز است.

او با اشاره به اینکه بخش قابل‌توجهی از اراضی کشور در محدوده منابع طبیعی، محیط‌زیست، حریم شهرها و روستاها یا مناطق نظامی قرار گرفته و عملاً از دسترس اکتشاف خارج شده‌اند، گفت: لازم است نهادهای حاکمیتی به‌جای رویکردهای محدودکننده، با فعالان بخش معدن تعامل کنند تا ضمن رعایت الزامات زیست‌محیطی، روند اکتشاف متوقف نشود.

مدیرعامل ژرف‌کاوان همچنین به چالش‌های فنی این حوزه اشاره کرد و گفت: در بخش ماشین‌آلات و تجهیزات تخصصی، از ژئوفیزیک تا دستگاه‌های حفاری عمیق، کشور با عقب‌ماندگی مواجه است. هرچند اقداماتی برای افزایش عمق حفاری آغاز شده، اما هنوز فاصله قابل‌توجهی با استانداردهای مطلوب وجود دارد.

قزوینی‌زاده ریسک بالای سرمایه‌گذاری را یکی دیگر از موانع جدی توسعه اکتشاف دانست و گفت: اکتشاف در همه جای دنیا فعالیتی پرریسک و سرمایه‌بر است، اما در ایران به دلیل نبود جذابیت لازم، سرمایه‌گذار خارجی وارد این حوزه نمی‌شود و بار اصلی بر دوش شرکت‌های داخلی افتاده است.

همچنین ادامه داد: معدن‌کاری هوشمند در ایران هنوز در ابتدای راه قرار دارد. به گفته او، در بخش استخراج و کنترل ماشین‌آلات، پیشرفت‌ها محسوس‌تر بوده اما در اکتشاف که ماهیتی دانش‌بنیان و تحلیلی دارد، هوش مصنوعی هنوز جایگاه تثبیت‌شده‌ای پیدا نکرده است.

او با اشاره به مفهوم معدن‌کاری سبز گفت: این رویکرد هنوز به فرهنگ غالب در کشور تبدیل نشده و در بسیاری از موارد، به‌جای حمایت از اصلاح فرآیندها، مسیر فعالیت با محدودیت مواجه می‌شود. با این حال، در حوزه‌هایی مانند بیولیچینگ، دستاوردهای قابل‌توجهی حاصل شده است.

قزوینی‌زاده در ادامه به فعالیت‌های شرکت ژرف‌کاوان اشاره کرد و گفت: این شرکت در اسفندماه ۱۴۰۳ تأسیس شده و مأموریت آن ارائه خدمات مهندسی به شرکت‌های گروه فولاد مبارکه و سایر فعالان معدنی است و این مجموعه در نخستین سال فعالیت خود توانسته پروژه‌هایی در حوزه اکتشاف و استخراج به انجام برساند.

از جمله دستاوردهای این شرکت می‌توان به طراحی و نظارت بر استخراج معدن سنگ‌آهن سرویان در استان مرکزی، اکتشاف تکمیلی این معدن، انجام مطالعات ژئوفیزیک، تهیه نقشه‌های زمین‌شناسی، برداشت تونل‌های قدیمی و نمونه‌برداری‌های لیتوژئوشیمی در معدن آلبلاغ خراسان شمالی، همچنین مطالعه و لاگینگ بیش از ۱۰ هزار متر مغزه حفاری و مدل‌سازی و طراحی استخراج روباز در معادن محدوده ساغند یزد اشاره کرد.

مدیرعامل ژرف‌کاوان همچنین از برنامه‌ریزی برای افزایش حجم حفاری‌های اکتشافی به ۲۵ تا ۳۰ هزار متر در سال ۱۴۰۵ خبر داد و گفت: قرار است در همین سال، ۱۰۰۰ کیلومتر مربع از محدوده‌های تحت مالکیت هلدینگ معدنی فولاد مبارکه و نیز محدوده‌های مشارکتی با سایر سازمان‌ها، تحت اکتشاف تفصیلی و نیمه‌تفصیلی قرار گیرد.