تریبون معدن | همکاری‌های معدنی میان چین و برزیل در حال ورود به مرحله‌ای جدید است؛ مرحله‌ای که از تجارت سنتی مواد خام فراتر رفته و توسعه زنجیره ارزش، فرآوری مواد معدنی، انتقال فناوری و ایجاد صنایع پایین‌دستی را هدف قرار داده است. افزایش تقاضای جهانی برای مواد معدنی مورد نیاز صنایع نوین، به‌ویژه در حوزه خودروهای برقی، باتری‌ها، انرژی‌های تجدیدپذیر و فناوری‌های سبز، باعث شده روابط دو کشور در بخش معدن اهمیت بیشتری پیدا کند.

لوئیز آگوستو د کاسترو نِوِس، رئیس شورای کسب‌وکار برزیل و چین و سفیر پیشین این کشور در چین، با اشاره به ظرفیت‌های گسترده همکاری میان دو کشور تأکید کرده است که برزیل باید از ظرفیت سرمایه‌گذاری و فناوری چین برای توسعه فرآوری داخلی مواد معدنی استفاده کند و از مدل صادرات مواد خام فاصله بگیرد. به گفته وی، همکاری‌های آینده نباید تنها به استخراج منابع محدود شود، بلکه باید حوزه‌هایی مانند فرآوری پیشرفته، تحقیق و توسعه، آموزش نیروی متخصص و نوآوری صنعتی را نیز شامل شود تا سهم بیشتری از ارزش اقتصادی منابع معدنی در داخل برزیل باقی بماند.

چین در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری برزیل در حوزه انرژی و مواد معدنی تبدیل شده است. برزیل از یک سو دارای ذخایر گسترده معدنی و منابع طبیعی است و از سوی دیگر چین با برخورداری از فناوری، ظرفیت صنعتی و تجربه گسترده در فرآوری، یکی از بزرگ‌ترین بازیگران زنجیره تولید مواد معدنی و تجهیزات انرژی پاک جهان محسوب می‌شود. این شرایط باعث شده دو کشور در یک رابطه مکمل قرار بگیرند؛ برزیل تأمین‌کننده مواد اولیه و چین فراهم‌کننده فناوری و بازار مصرف باشد.

داده‌های تجاری نشان می‌دهد چین سهم قابل توجهی از تجهیزات مرتبط با گذار انرژی مورد نیاز برزیل را تأمین می‌کند. در نیمه نخست سال ۲۰۲۶، حدود ۸۸ درصد خودروهای برقی وارداتی برزیل، ۹۹ درصد پنل‌های خورشیدی، ۹۶ درصد موتورسیکلت‌های برقی و ۶۳ درصد باتری‌های وارداتی این کشور از چین تأمین شده است. در مقابل، بخش مهمی از صادرات مواد معدنی برزیل نیز به بازار چین اختصاص دارد؛ به‌طوری که ۸۵ درصد صادرات سنگ منگنز، ۶۹ درصد سنگ‌آهن، ۵۰ درصد فرونیوبیوم، ۳۶ درصد سنگ نیکل و ۱۸ درصد سنگ مس این کشور راهی چین شده است.

با وجود این وابستگی متقابل، برزیل تلاش دارد جایگاه خود را در این زنجیره ارتقا دهد. این کشور در سال‌های گذشته بخش قابل توجهی از درآمد معدنی خود را از طریق صادرات مواد خام به دست آورده است، اما اکنون سیاست‌گذاران برزیلی به دنبال توسعه صنایع فرآوری هستند تا به جای فروش سنگ معدن، محصولات با ارزش افزوده بالاتر تولید کنند. ایجاد کارخانه‌های فرآوری، توسعه فناوری‌های معدنی و جذب سرمایه خارجی از جمله اقداماتی است که می‌تواند نقش برزیل را از یک صادرکننده مواد اولیه به یک بازیگر کامل‌تر در زنجیره جهانی معدن تغییر دهد.

سرمایه‌گذاری شرکت‌های چینی در برزیل نیز در سال‌های اخیر به سمت حوزه‌های مرتبط با انرژی پاک و فناوری‌های نوین حرکت کرده است. طبق گزارش‌های منتشرشده، از سال ۲۰۲۱ بیش از نیمی از پروژه‌های سرمایه‌گذاری چین در برزیل به حوزه‌هایی مانند انرژی خورشیدی، برق‌آبی، انرژی بادی و خودروهای برقی اختصاص داشته است. همچنین در سال ۲۰۲۵ تعداد پروژه‌های چینی مرتبط با انرژی سبز در برزیل به بالاترین سطح سالانه از زمان آغاز ثبت این سرمایه‌گذاری‌ها در سال ۲۰۰۷ رسیده است.

بخش برق یکی از مهم‌ترین حوزه‌های حضور سرمایه‌گذاران چینی در برزیل محسوب می‌شود. حدود ۴۴ درصد از کل سرمایه‌گذاری‌های چین در این کشور طی دو دهه گذشته به بخش برق اختصاص یافته که ارزش آن حدود ۳۶.۵ میلیارد دلار برآورد شده است. نکته مهم این است که بخش عمده این سرمایه‌گذاری‌ها به توسعه انرژی‌های پاک اختصاص دارد؛ موضوعی که نشان‌دهنده تغییر مسیر همکاری‌های اقتصادی دو کشور به سمت اقتصاد کم‌کربن و فناوری‌های آینده است.

اهمیت همکاری چین و برزیل در حوزه مواد معدنی حیاتی، تنها به روابط دوجانبه محدود نمی‌شود، بلکه بخشی از رقابت جهانی برای کنترل زنجیره تأمین مواد مورد نیاز فناوری‌های آینده است. فلزاتی مانند نیکل، مس و منگنز نقش مهمی در تولید باتری‌ها، خودروهای برقی و زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر دارند و کشورها در تلاش هستند امنیت تأمین این مواد را تضمین کنند.

چین به عنوان یکی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان تجهیزات انرژی پاک جهان، برای حفظ رشد صنایع خود به منابع پایدار مواد معدنی نیاز دارد و برزیل نیز برای توسعه بخش معدن و افزایش ارزش افزوده منابع خود، به سرمایه و فناوری خارجی وابسته است. به همین دلیل، همکاری میان دو کشور می‌تواند در سال‌های آینده از یک رابطه تجاری ساده به یک مشارکت صنعتی گسترده در حوزه معدن، انرژی و فناوری تبدیل شود.

این روند نشان می‌دهد که آینده بازار معدن جهان تنها بر پایه میزان ذخایر معدنی کشورها تعیین نمی‌شود، بلکه توانایی ایجاد زنجیره کامل تولید، توسعه فناوری و جذب سرمایه نقش تعیین‌کننده‌ای خواهد داشت؛ موضوعی که چین و برزیل تلاش دارند با همکاری مشترک، از آن به عنوان مزیت رقابتی در اقتصاد جهانی استفاده کنند.