تریبون معدن | کمبود مواد ناریه که در ماه‌های اخیر به یکی از چالش‌های جدی بخش معدن کشور تبدیل شده و نگرانی‌هایی درباره کاهش سرعت استخراج و توقف برخی فعالیت‌های معدنی ایجاد کرده بود، با برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده قرار است به‌زودی برطرف شود. رئیس هیات عامل ایمیدرو از اجرای مجموعه‌ای از اقدامات برای جبران این کمبود خبر داده و اعلام کرده است که بازگشت واحدهای تولیدی، استفاده از ظرفیت واردات و بررسی فناوری‌های جایگزین، مسیر تأمین پایدار مواد ناریه مورد نیاز معادن را هموار خواهد کرد.

مواد ناریه یا مواد منفجره صنعتی، یکی از مهم‌ترین نهاده‌های مورد نیاز در بخش معدن هستند و در بسیاری از معادن روباز برای عملیات حفاری، انفجار و آماده‌سازی سنگ جهت استخراج مورد استفاده قرار می‌گیرند. به همین دلیل، هرگونه اختلال در زنجیره تأمین این مواد می‌تواند مستقیماً بر میزان تولید، برنامه استخراج و هزینه‌های عملیاتی معادن اثر بگذارد.

محمدمسعود سمیعی‌نژاد، رئیس هیات عامل ایمیدرو، با اشاره به شرایط ایجادشده در حوزه تأمین مواد ناریه اظهار کرد که بخشی از تولید ترکیبات آمونیومی کشور به دلیل آسیب به برخی واحدهای پالایشی و پتروشیمی از مدار خارج شده و همین موضوع باعث ایجاد محدودیت در تأمین مواد اولیه تولید مواد ناریه شده است.

او اعلام کرده است که برای جبران این کمبود، مجموعه‌ای از راهکارها در دستور کار قرار گرفته است. بازگشت سریع‌تر کارخانه‌های تولیدکننده به مدار، استفاده از ظرفیت واردات برای تأمین بخشی از نیاز کشور و آزمایش روش‌های جدید تولید از جمله اقداماتی است که برای حل این مشکل دنبال می‌شود.

کمبود مواد ناریه در ماه‌های گذشته به یکی از دغدغه‌های اصلی فعالان معدنی تبدیل شده بود؛ زیرا عملیات استخراج در بسیاری از معادن بزرگ کشور به استفاده مستمر از این مواد وابسته است. کاهش دسترسی به مواد منفجره می‌تواند باعث کاهش میزان برداشت، افزایش هزینه‌های تولید و ایجاد وقفه در برنامه‌های توسعه‌ای معادن شود.

فعالان بخش معدن معتقدند که زنجیره تولید معدنی از مرحله انفجار و آماده‌سازی کانسنگ آغاز می‌شود و هرگونه اختلال در این بخش، در مراحل بعدی مانند استخراج، فرآوری و تأمین مواد اولیه صنایع نیز اثرگذار خواهد بود. به همین دلیل، تأمین پایدار مواد ناریه به‌عنوان یکی از پیش‌نیازهای حفظ تولید معدنی کشور شناخته می‌شود.

در سال‌های اخیر، صنعت معدن ایران علاوه بر چالش تأمین مواد ناریه، با مشکلات دیگری مانند محدودیت انرژی، فرسودگی ماشین‌آلات و دشواری تأمین تجهیزات نیز مواجه بوده است. در چنین شرایطی، ایجاد ثبات در تأمین نهاده‌های اصلی تولید اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند؛ زیرا توقف فعالیت معادن می‌تواند علاوه بر کاهش تولید مواد معدنی، صنایع وابسته مانند فولاد، مس، سیمان و سایر بخش‌های مصرف‌کننده مواد معدنی را نیز تحت تأثیر قرار دهد.

یکی از محورهای مطرح‌شده برای حل بلندمدت این مشکل، استفاده از فناوری‌های جدید در تولید مواد ناریه است. به گفته مسئولان، برخی فناوری‌های جایگزین از جمله فناوری پلاسما در حال بررسی و آزمایش هستند تا وابستگی به روش‌های سنتی کاهش پیدا کند و ظرفیت تولید داخلی افزایش یابد.

از سوی دیگر، استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و توسعه زنجیره تأمین داخلی می‌تواند نقش مهمی در جلوگیری از تکرار چنین بحران‌هایی داشته باشد. کارشناسان معتقدند تنوع‌بخشی به منابع تأمین، افزایش ذخایر راهبردی مواد اولیه و ایجاد برنامه‌های دقیق برای مدیریت تقاضای معادن، از جمله اقداماتی است که می‌تواند امنیت تولید در این حوزه را افزایش دهد.

معادن کوچک و متوسط نیز بیشترین آسیب را از کمبود مواد ناریه متحمل می‌شوند؛ زیرا بسیاری از این واحدها توان مالی و لجستیکی معادن بزرگ برای ذخیره‌سازی یا تأمین جایگزین سریع را ندارند. به همین دلیل، حل این مشکل تنها برای حفظ تولید شرکت‌های بزرگ معدنی اهمیت ندارد، بلکه برای تداوم فعالیت صدها معدن کوچک و متوسط کشور نیز ضروری است.

با توجه به نقش معدن در تأمین مواد اولیه صنایع و سهم آن در اشتغال و اقتصاد کشور، مسئولان تأکید دارند که رفع محدودیت‌های موجود در حوزه مواد ناریه باید با سرعت دنبال شود. بازگشت ظرفیت‌های تولید، استفاده از راهکارهای جایگزین و ایجاد یک نظام پایدار تأمین می‌تواند از تکرار اختلال در فعالیت معادن جلوگیری کند.

مواد ناریه اگرچه سهم کوچکی از هزینه‌های کلی معدن را تشکیل می‌دهند، اما نقشی حیاتی در آغاز فرآیند استخراج دارند. استمرار تولید معدنی بدون دسترسی مطمئن به این نهاده امکان‌پذیر نیست و به همین دلیل، حل مشکل تأمین آن به یکی از اولویت‌های مهم صنعت معدن کشور تبدیل شده است.