این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | یک پژوهش تازه در آلمان نشان می‌دهد اثر معدن‌کاری روباز می‌تواند بسیار فراتر از محدوده گودال معدن ادامه پیدا کند. کاهش سطح آب زیرزمینی در اطراف معادن زغال‌سنگ راینلند، با فرونشست گسترده زمین و فعال‌شدن دوباره برخی گسل‌های قدیمی همراه بوده و آثار تغییرشکل زمین تا حدود ۲۰ کیلومتر دورتر از لبه معدن نیز مشاهده شده است.
پژوهشگران مرکز علوم زمین هلمهولتز آلمان با استفاده از داده‌های ماهواره‌ای، مشاهدات میدانی و تحلیل‌های زمین‌شناسی، سه معدن روباز بزرگ هامباخ، گارزوایلر و ایندن در غرب آلمان را بررسی کردند. نتایج نشان داد پمپاژ گسترده آب زیرزمینی برای خشک نگه‌داشتن محدوده استخراج، تعادل هیدروژئولوژیکی منطقه را تغییر می‌دهد و می‌تواند فشردگی لایه‌های زیرسطحی و فرونشست زمین را به دنبال داشته باشد.
بر اساس این مطالعه که در مجله Engineering Geology منتشر شده، فاصله از معدن مهم‌ترین عامل پیش‌بینی‌کننده فرونشست بوده و تغییر سطح آب زیرزمینی نیز در رتبه بعدی قرار گرفته است. نزدیکی به گسل‌ها و نوع سنگ نیز بر الگوی تغییرشکل زمین اثر داشته‌اند.
یکی از مهم‌ترین یافته‌های پژوهش، حرکت دوباره برخی گسل‌های از قبل موجود است. با این حال، مرکز GFZ تأکید می‌کند این حرکت‌ها در منطقه مورد مطالعه عمدتاً آهسته و بدون رخداد لرزه‌ای محسوس بوده‌اند؛ بنابراین نتایج این تحقیق به‌تنهایی به معنای اثبات ایجاد زلزله‌های مخرب بر اثر معدن‌کاری نیست.
پیامدهای فرونشست فقط به محیط طبیعی محدود نمانده است. پژوهشگران در بخش‌هایی از منطقه راینلند تغییرشکل سطح زمین و خسارت به ساختمان‌ها، جاده‌ها و زیرساخت‌ها را ثبت کرده‌اند. الگوی این آسیب‌ها نیز تصادفی نبوده و در برخی نقاط با محدوده گسل‌های موجود و افت آب زیرزمینی همپوشانی داشته است.
این یافته‌ها برای ایران نیز اهمیت دارد؛ زیرا مطالعات مستقل پیشین نشان داده‌اند بخش‌های وسیعی از کشور با افت شدید منابع آب زیرزمینی و فرونشست مواجه‌اند. پژوهش‌های مبتنی بر تصاویر ماهواره‌ای نیز نرخ‌های بالای فرونشست را در برخی مناطق ایران ثبت کرده‌اند.
در چنین شرایطی، بررسی همزمان معدن‌کاری، برداشت آب زیرزمینی، ساختارهای گسلی و توسعه شهری می‌تواند در ارزیابی خطر اهمیت بیشتری پیدا کند. پژوهش جدید آلمان نشان می‌دهد ارزیابی اثر معدن نباید فقط به محدوده استخراج محدود بماند و تغییرات آب زیرزمینی و تغییرشکل زمین در مناطق پیرامونی نیز باید زیر نظر قرار گیرد.
مطالعه راینلند نشان می‌دهد معدن‌کاری روباز می‌تواند از طریق افت آب زیرزمینی، فرونشست و حرکت دوباره گسل‌های موجود، بر مناطقی بسیار فراتر از محدوده معدن اثر بگذارد. این یافته به‌ویژه برای کشورهایی مانند ایران که همزمان با فرونشست گسترده، فعالیت معدنی و زیرساخت‌های شهری روبه‌رو هستند، اهمیت بیشتری دارد؛ هرچند ارتباط مستقیم معدن‌کاری با وقوع زلزله‌های مخرب نیازمند بررسی جداگانه و دقیق است.
