این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | در شرایطی که استراتژیهای کلان اقتصادی بر محوریت بخش معدن بهعنوان جایگزین درآمدهای نفتی استوار است، بدنه اصلی این صنعت یعنی معادن کوچک و متوسط در سایه فشارهای ساختاری و تحریمهای داخلی و خارجی، با بحران سکته تولید دستوپنج نرم میکنند.
گزارشها حاکی از آن است که ۹۰ درصد از ساختار معدنی ایران که تأمینکننده نزدیک به ۸۰ درصد اشتغال این حوزه است، زیر بار سنگین فرسودگی ناوگان، کمبود نهادههای استراتژیک و انسداد مسیرهای صادراتی، در آستانه خاموشی مطلق قرار گرفتهاند.
ظرفیتهای بلااستفاده؛ پارادوکس معدنی ایران
ایران با دارا بودن ۷ درصد از ذخایر معدنی جهان و تنوع بیش از ۸۰ نوع ماده معدنی، روی گنجی عظیم نشسته است که به گفته کارشناسان: هنوز تا بهرهبرداری سیستماتیک فاصله معناداری دارد. با وجود این پتانسیل، دادههای رسمی مرکز آمار و وزارت صمت گویای واقعیتی تلخ است. هزاران پروانه بهرهبرداری صادر شده، در رکود مطلق به سر میبرند یا با ظرفیتی ناچیز فعالیت میکنند. این معادن، برخلاف پروژههای کلان، محرکهای اصلی توسعه اقتصادی در مناطق کمتر برخوردار هستند که حالا یکی پس از دیگری از چرخه فعالیت حذف میشوند.
گلوگاههای تامین؛ سوخت و مواد ناریه
قدیر قیافه، نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران، در واکاوی علل این رکود، گفت: که معادن کوچک به دلیل مقیاس فعالیت، در رقابت نابرابر با غولهای معدنی، بیشترین آسیب را از کمبود منابع میبینند.
قیافه ادامه داد: معدن بدون سوخت معنا ندارد. هرگونه وقفه در زنجیره تامین سوخت، بهمعنای توقف فوری استخراج است. علاوه بر این، کمبود مواد ناریه مواد منفجره به یک چالش امنیتی و صنعتی تبدیل شده است. برخلاف معادن بزرگ که با استفاده از انباشت ذخایر و بهرهگیری از مواد نوین امولسیونی خود را در برابر شوکها بیمه کردهاند، معادن کوچک بهویژه واحدهای زیرزمینی، بهدلیل فقدان دسترسی پایدار به مواد ناریه، توان رقابت و استخراج را از دست دادهاند.
اگرچه وزارت صمت وعده بهبود شرایط را داده، اما فعالان بخش خصوصی معتقدند تا زمانی که این وعدهها به سطح اجرا نرسد، تولید در این واحدها همچنان در وضعیت تعلیق باقی میماند.
هزینههای تولید و فرسودگی ماشینآلات
بحران ماشینآلات معدنی طی سالهای اخیر به یک گره کور تبدیل شده است. محدودیتهای وارداتی، افزایش نرخ ارز و استهلاک تجهیزات که عمر برخی از آنها از مرز دو دهه میگذرد، بهرهوری استخراج را بهشدت کاهش داده است. در همین حال، افزایش قیمت قطعات یدکی، لاستیک و اقلام مصرفی، حاشیه سود این واحدهای کوچک را بلعیده و آنها را به سمت توقف فعالیت سوق داده است.
سکته در کریدورهای صادراتی
نایبرئیس اتاق بازرگانی ایران، وضعیت صادرات را نیز دچار سکته توصیف میکند. افزایش هزینههای سربار، عملاً رقابتپذیری محصولات معدنی ایران را در بازارهای جهانی تحتتأثیر قرار داده است.
همچنین قیافه گفت: رویکردهای سنتی در صادرات، اکنون با بنبست مواجه شده و ضرورت دارد کریدورهای تجاری جدید برای محصولات فرآوریشده و صنایع پاییندستی معدنی تعریف شود تا با ایجاد مسیرهای جایگزین، تابآوری این واحدها در برابر فشارهای اقتصادی افزایش یابد.
ضرورت گذار به اکتشافات نوین
یکی از جدیترین انتقادات قیافه، غفلت تاریخی از سرمایهگذاری در بخش اکتشاف است. در حالی که کشورهای معدنی دنیا با بهرهگیری از هوش مصنوعی، ژئوفیزیک عمیق و روشهای مدرن سنجش از، ارزش افزودهای جهشی ایجاد کردهاند، در ایران هنوز اکتشافات سیستماتیک در مراحل اولیه است.
او گفت: اکتشاف اگر مبتنی بر دانش روز باشد، میتواند جذابیت فوقالعادهای برای سرمایهگذاران داخلی و حتی ایرانیان خارج از کشور ایجاد کند. از متولیان امر میخواهد با فراهمسازی بسترهای آموزشی و زیرساختی، معدنکاران را به سمت اکتشافات هوشمند سوق دهند.
چشمانداز مبهم؛ زنگ خطری برای اقتصاد
در پایان، تحلیل وضعیت موجود نشان میدهد که تداوم رویکردهای فعلی، تنها به معنای از دست رفتن منابع معدنی نیست، بلکه به معنای فروپاشی اشتغال در مناطق دورافتاده و تضعیف زنجیره تأمین صنایع بزرگ است. فعالان بخش خصوصی هشدار میدهند که اگر سیاستگذاریها از وضعیت انفعالی به حمایت ساختاری شامل نوسازی ناوگان، تسهیل تامین نهادهها و مشوقهای اکتشافی تغییر نکند، معادن کوچک و متوسط بهعنوان ستونهای فقرات توسعه منطقهای، بهطور کامل از مدار تولید خارج خواهند شد؛ رویدادی که جبران خسارت آن در آینده، نیازمند هزینههای بهمراتب سنگینتری خواهد بود.
