تریبون معدن | در پی دیدارهای اخیر مقامات ارشد دو کشور، کاخ سفید از اعلام آمادگی چین برای رسیدگی به نگرانی‌های واشنگتن در خصوص کمبود برخی عناصر نادر خاکی کلیدی خبر داده است. با این حال، عدم اشاره پکن به این توافق در گزارش رسمی خود و ادامه نظام کنترل صادرات چین بر این مواد، نشان از شکنندگی توافق و وجود اختلاف تفاسیر میان دو قدرت جهانی دارد.

نشست اخیر سران در پکن، چشم‌انداز تازه‌ای را در روابط تجاری و معدنی میان چین و آمریکا ترسیم کرده است. کاخ سفید با انتشار بیانیه‌ای، مدعی شد که چین در این دیدار، تعهداتی را برای رفع دغدغه‌های آمریکا در زمینه تأمین عناصری چون یتریوم، اسکاندیوم، ایندیم و نئودیمیوم پذیرفته است. این عناصر که در صنایع پیشرفته و استراتژیک کاربرد فراوانی دارند، در حال حاضر با محدودیت‌های صادراتی از سوی چین مواجه هستند.

با این وجود، حذف کامل اشاره به درخواست پیشین آمریکا مبنی بر لغو نظام کنترل صادرات چین بر مواد معدنی حیاتی از سوی کاخ سفید، حاکی از آن است که پکن همچنان بر حفظ این سازوکار محدودکننده تأکید دارد.
این در حالی است که وزارت بازرگانی چین در گزارش رسمی خود از این نشست، هیچ اشاره‌ای به موضوع عناصر نادر خاکی نکرده است؛ اختلافی که به عقیده تحلیلگران، نشان‌دهنده فاصله‌ی تفسیری دو طرف از نتایج مذاکرات است.

تنش بر سر عناصر حیاتی

کمبود برخی مواد کلیدی مانند یتریوم که در ساخت موتورهای هواپیما کاربرد دارد و اسکاندیوم مورد استفاده در صنعت نیمه‌هادی‌ها، فشار قابل توجهی را بر صنایع آمریکا وارد کرده است. همچنین، برای نخستین بار، آمریکا به کمبود «ایندیم» نیز اشاره کرده است؛ عنصری که از فوریه ۲۰۲۵ تحت کنترل صادرات چین قرار گرفته و نقشی حیاتی در تولید تراشه‌های فوتونیکی نسل جدید ایفا می‌کند. این تراشه‌ها که با استفاده از نور به پردازش داده می‌پردازند، در توسعه مراکز داده هوش مصنوعی، ارتباطات نوری پرسرعت و شبکه‌های 6G از اهمیت بالایی برخوردارند.

تحلیلگران هشدار می‌دهند که تداوم محدودیت‌های صادراتی چین می‌تواند شرکت‌های آمریکایی فعال در این حوزه را با افزایش هزینه‌های تأمین مواد اولیه، اختلال در تخصیص منابع و تأخیر در توسعه ظرفیت تولید مواجه کند. این مسائل، توانایی این شرکت‌ها را برای پاسخگویی به تقاضای فزاینده در بازار جهانی، به‌ویژه در حوزه هوش مصنوعی، به چالش خواهد کشید.

در جمع‌بندی این تحولات، با وجود توافقات ظاهری برای مدیریت تنش‌های کوتاه‌مدت، به نظر می‌رسد ساختار کنترل صادرات چین در حوزه مواد معدنی حیاتی، همچنان به عنوان یک ابزار ژئواقتصادی پایدار باقی خواهد ماند و رقابت بر سر تأمین این عناصر کلیدی ادامه خواهد داشت.