تریبون معدن | آینده معدن تنها در افزایش استخراج و تولید خلاصه نمی‌شود؛ صنعتی که می‌خواهد در برابر نوسان بازار، محدودیت انرژی، فشارهای محیط‌زیستی و تحولات فناوری دوام بیاورد، ناچار است همزمان بهره‌وری را افزایش دهد، مسیر توسعه پایدار را جدی بگیرد و توان خود را برای عبور از بحران‌ها تقویت کند.

سعید پیرمرادی، مدیر توسعه و بهره‌برداری صنایع معدنی ایمیدرو، با ترسیم سه ضلع اساسی برای آینده معدن و صنایع معدنی، بهره‌وری، پایداری و تاب‌آوری را به‌عنوان مؤلفه‌هایی معرفی کرده است که توجه همزمان به آنها می‌تواند زمینه ماندگاری و پیشرفت این بخش را فراهم کند.

صنعت معدن در سال‌های اخیر با مجموعه‌ای از چالش‌های همزمان روبه‌رو بوده است؛ از افزایش هزینه‌های تولید و فرسودگی بخشی از ماشین‌آلات گرفته تا محدودیت‌های انرژی، تغییرات بازارهای جهانی و ضرورت رعایت استانداردهای سخت‌گیرانه‌تر محیط‌زیستی. در چنین فضایی، افزایش تولید بدون اصلاح ساختارها نمی‌تواند به‌تنهایی تضمین‌کننده رقابت‌پذیری بلندمدت باشد.

بهره‌وری در این میان به یکی از مهم‌ترین حلقه‌های توسعه تبدیل شده است. استفاده بهتر از نیروی انسانی، نوسازی تجهیزات، کاهش توقف خطوط تولید، بهینه‌سازی مصرف انرژی و حذف گلوگاه‌های زنجیره تولید، می‌تواند هزینه تمام‌شده محصولات معدنی را کاهش دهد و قدرت رقابت بنگاه‌ها را افزایش دهد.

این مسئله زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که بخشی از صنایع معدنی کشور با مصرف بالای انرژی و تجهیزات سرمایه‌بر فعالیت می‌کنند. هر میزان کاهش اتلاف در فرآیند استخراج، فرآوری و تولید، می‌تواند مستقیماً بر اقتصاد پروژه‌های معدنی و توان آنها برای ادامه فعالیت اثر بگذارد.

در کنار بهره‌وری، پایداری نیز به یکی از الزامات اصلی معدنکاری مدرن تبدیل شده است. فعالیت معدنی بدون توجه به منابع طبیعی، مدیریت پسماند و باطله‌های معدنی، مصرف آب، بازسازی محدوده‌های استخراج‌شده و مسئولیت‌های اجتماعی، می‌تواند هزینه‌های اقتصادی و محیط‌زیستی قابل توجهی در آینده ایجاد کند.

از این منظر، توسعه معدن زمانی می‌تواند ماندگار باشد که منافع اقتصادی امروز با حفظ ظرفیت‌های طبیعی برای آینده همراه شود. ورود فناوری‌های کم‌مصرف، بازیافت مواد، استفاده مجدد از منابع و حرکت به سمت اقتصاد چرخشی از جمله ابزارهایی هستند که می‌توانند این مسیر را تقویت کنند.

ضلع سوم این ساختار، تاب‌آوری است؛ مفهومی که در شرایط پرنوسان اقتصادی و محدودیت‌های زیرساختی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. یک مجموعه معدنی زمانی تاب‌آور محسوب می‌شود که بتواند در برابر اختلال در تأمین مواد اولیه و قطعات، نوسان قیمت‌ها، محدودیت انرژی یا شوک‌های اقتصادی، فعالیت اصلی خود را حفظ کرده و پس از بحران با سرعت بیشتری به شرایط عادی بازگردد.

تنوع‌بخشی به تأمین‌کنندگان، ایجاد ذخایر راهبردی، انعطاف در برنامه تولید، توسعه زیرساخت‌های جایگزین و کاهش وابستگی به یک مسیر تأمین، از اقداماتی است که می‌تواند میزان آسیب‌پذیری صنایع معدنی را کاهش دهد.

در نهایت، توسعه واقعی معدن زمانی شکل می‌گیرد که این سه محور جدا از یکدیگر دیده نشوند. افزایش بهره‌وری بدون توجه به پایداری می‌تواند هزینه‌های بلندمدت ایجاد کند و پایداری بدون تاب‌آوری نیز در شرایط بحران با تهدید مواجه می‌شود.

آینده معدن و صنایع معدنی بیش از آنکه به افزایش صرف ظرفیت تولید وابسته باشد، به کیفیت مدیریت این ظرفیت‌ها بستگی دارد. ترکیب بهره‌وری، پایداری و تاب‌آوری می‌تواند مسیر حرکت این صنعت از توسعه کمی به توسعه ماندگار و رقابت‌پذیر را هموار کند؛ مسیری که در آن فناوری، مدیریت منابع و آمادگی برای بحران‌ها باید همزمان مورد توجه قرار گیرند.