تریبون معدن | ایران با در اختیار داشتن حدود هفت درصد ذخایر معدنی جهان، یکی از کشورهای غنی از نظر منابع معدنی به شمار می‌رود، اما سهم این بخش در اقتصاد ملی همچنان کمتر از ظرفیت‌های واقعی آن است؛ وضعیتی که کارشناسان آن را نتیجه کمبود سرمایه‌گذاری، ضعف اکتشاف، فرسودگی تجهیزات و چالش‌های زیرساختی می‌دانند.

ایران با بیش از ۳۷ میلیارد تن ذخایر قطعی و ۵۷ میلیارد تن ذخایر احتمالی معدنی، از جایگاه ویژه‌ای در میان کشورهای معدنی جهان برخوردار است. با این حال، بخش معدن هنوز نتوانسته نقش مؤثری در رشد اقتصادی کشور ایفا کند و فاصله قابل توجهی میان ظرفیت‌های بالقوه و عملکرد واقعی این حوزه وجود دارد.

کارشناسان، کاهش سرمایه‌گذاری در سال‌های اخیر را مهم‌ترین مانع توسعه معادن عنوان می‌کنند. افزایش هزینه‌های تولید، دشواری تأمین منابع مالی، نرخ بالای تسهیلات بانکی و بی‌ثباتی مقررات، موجب کند شدن اجرای طرح‌های اکتشافی و توسعه‌ای شده است.

در همین حال، ضعف اکتشافات معدنی نیز به عنوان یکی از چالش‌های اساسی این بخش مطرح است. محدودیت داده‌های زمین‌شناسی، کمبود تجهیزات پیشرفته و نبود سرمایه‌گذاری کافی باعث شده بخش مهمی از ظرفیت‌های معدنی کشور همچنان ناشناخته باقی بماند.

فعالان معدنی همچنین از تعدد نهادهای تصمیم‌گیر، طولانی بودن فرآیندهای صدور مجوز و نبود شفافیت در برخی رویه‌های اجرایی انتقاد دارند؛ موضوعی که به افزایش هزینه‌ها و کاهش انگیزه سرمایه‌گذاری منجر شده است.

بحران انرژی نیز در سال‌های اخیر به جمع مشکلات بخش معدن افزوده شده است. قطعی برق، محدودیت تأمین گاز و کاهش سهمیه سوخت، فعالیت بسیاری از واحدهای معدنی و صنایع فرآوری را با اختلال مواجه کرده و بخشی از ظرفیت تولید را از مدار خارج کرده است.

از سوی دیگر، فرسودگی ماشین‌آلات معدنی به یکی از موانع جدی بهره‌وری تبدیل شده است. آمارها نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از تجهیزات فعال در معادن کشور بیش از ۲۰ سال عمر دارند؛ مسئله‌ای که هزینه‌های تولید و نگهداری را افزایش داده و سرعت استخراج را کاهش داده است.

کارشناسان همچنین تداوم خام‌فروشی مواد معدنی را از عوامل اصلی هدررفت ارزش افزوده می‌دانند و معتقدند توسعه صنایع فرآوری و زنجیره‌های پایین‌دستی می‌تواند درآمد، اشتغال و ارزآوری این بخش را به شکل قابل توجهی افزایش دهد.

عقب‌ماندگی فناوری، چالش حقوق دولتی معادن، مسائل ایمنی و الزامات زیست‌محیطی نیز از دیگر مشکلاتی است که معدنکاران با آن مواجه هستند. به اعتقاد صاحب‌نظران، اجرای اصلاحات ساختاری، جذب سرمایه‌گذاری، نوسازی تجهیزات و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین می‌تواند زمینه تبدیل معدن به یکی از پیشران‌های اصلی اقتصاد ایران را فراهم کند.

با توجه به روند رو به رشد تقاضای جهانی برای مواد معدنی راهبردی، کارشناسان تأکید دارند که استفاده بهینه از ظرفیت‌های معدنی کشور نیازمند تصمیمات راهبردی و برنامه‌ریزی بلندمدت است؛ در غیر این صورت، بخش مهمی از ثروت نهفته در معادن همچنان دور از نقش‌آفرینی مؤثر در اقتصاد ملی باقی خواهد ماند.