تریبون معدن | طرح بازیابی آب معدن طلایه‌داران مس جیرفت با سرمایه‌گذاری حدود ۲ هزار میلیارد تومان به بهره‌برداری رسید؛ پروژه‌ای زیربنایی که ظرفیت بازیابی روزانه حدود ۱۶ هزار مترمکعب آب را دارد و با بازگرداندن بخش عمده آب مصرفی به چرخه فرآوری، کاهش برداشت آب تازه و حفاظت از منابع زیرزمینی جنوب کرمان را دنبال می‌کند.

طرح بازیابی آب مجتمع معدنی و صنعتی طلایه‌داران مس جیرفت همزمان با هفته دولت به بهره‌برداری رسید؛ پروژه‌ای که با سرمایه‌گذاری نزدیک به ۲ هزار میلیارد تومان و با هدف افزایش بهره‌وری مصرف آب، کاهش برداشت از منابع تازه و مدیریت پساب حاصل از فرآیند فلوتاسیون اجرا شده است.

اهمیت اجرای این پروژه زمانی بیشتر مشخص می‌شود که فعالیت‌های معدنی در جنوب کرمان در کنار محدودیت منابع آبی منطقه مورد توجه قرار گیرد. فرآوری مواد معدنی به آب قابل‌توجهی نیاز دارد و بازگرداندن آب مصرف‌شده به چرخه تولید می‌تواند وابستگی واحد معدنی به برداشت مستمر از سفره‌های زیرزمینی را کاهش دهد.

براساس اطلاعات اعلام‌شده، طرح بازیابی آب معدن مس جیرفت از دو بخش اصلی «تیکنر» و «فیلترپرس» تشکیل شده است. در مرحله نخست و با استفاده از تیکنر، حدود ۶۰ درصد آب مورد استفاده در فرآیند قابل بازیابی است و با ورود بخش فیلترپرس، میزان بازیافت آب می‌تواند به بیش از ۸۰ درصد افزایش یابد.

در برخی گزارش‌ها متوسط عملکرد طرح با بازگشت حدود ۷۰ درصدی آب به چرخه تولید عنوان شده است؛ رقمی که نشان‌دهنده کاهش قابل‌توجه نیاز معدن به آب تازه و حرکت فرآیند تولید به سمت استفاده چندباره از منابع موجود است.

تیکنر احداث‌شده در این مجموعه دارای قطر ۳۰ متر و حجم ۲ هزار و ۷۸۰ مترمکعب است و ظرفیت بازیابی آب آن به حدود ۱۶ هزار مترمکعب در شبانه‌روز می‌رسد. اجرای پروژه نیز حدود ۱۰ ماه زمان برده است.

در این فرآیند، آب موجود در باطله‌های حاصل از فرآوری مس تا حد امکان جدا و پس از بازیابی دوباره وارد چرخه تولید می‌شود. استفاده از فیلترپرس نیز با کاهش رطوبت باطله، امکان بازیافت مقدار بیشتری از آب را فراهم می‌کند و در عین حال حجم مواد ورودی به سد باطله را کاهش می‌دهد.

محمد مجاز، سرپرست اداره کل صنعت، معدن و تجارت جنوب کرمان گفت: کاهش مصرف آب تازه در فرآیند فلوتاسیون، کاهش حجم باطله ورودی به سد باطله و کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از نفوذ آب‌های باطله را از مهم‌ترین دستاوردهای اجرای این پروژه عنوان کرده است.

کاهش ورود آب به سدهای باطله از منظر محیط‌زیستی نیز اهمیت دارد. هرچه میزان آب همراه با پسماندهای معدنی کمتر شود، امکان مدیریت بهتر باطله و کاهش احتمال نفوذ آب آلوده به خاک و منابع زیرزمینی افزایش پیدا می‌کند؛ موضوعی که برای فعالیت معدنی در مناطق خشک و کم‌آب اهمیت دوچندانی دارد.

بهنام سعیدی، نماینده مردم جیرفت و عنبرآباد در مجلس، نیز اجرای این طرح را در راستای افزایش بهره‌وری مصرف آب و کاهش برداشت منابع تازه ارزیابی کرده و آن را گامی در مسیر توسعه پایدار فعالیت‌های معدنی جنوب کرمان دانسته است.

سرمایه‌گذاری حدود ۲ هزار میلیارد تومانی در یک پروژه مرتبط با مدیریت آب همچنین نشان می‌دهد که توسعه معدن دیگر صرفاً به افزایش استخراج و ظرفیت فرآوری محدود نیست و ایجاد زیرساخت‌های محیط‌زیستی و تأمین پایدار منابع نیز به بخش مهمی از سرمایه‌گذاری صنعتی تبدیل شده است.

این مسئله در جنوب کرمان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ منطقه‌ای که از ذخایر قابل‌توجه معدنی برخوردار است و توسعه ظرفیت‌های مس و سایر مواد معدنی آن در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته است. افزایش فعالیت‌های معدنی بدون توسعه همزمان زیرساخت‌های آب، انرژی و مدیریت پسماند می‌تواند محدودیت‌های تازه‌ای برای تولید ایجاد کند.

پروژه بازیابی آب طلایه‌داران مس جیرفت از این منظر می‌تواند الگویی برای سایر واحدهای معدنی مناطق کم‌آب باشد. بازچرخانی آب علاوه بر کاهش فشار بر منابع طبیعی، می‌تواند ریسک تأمین آب واحد تولیدی را نیز کاهش دهد و در بلندمدت استمرار فرآیند فرآوری را در شرایط محدودیت منابع آسان‌تر کند.

اجرای چنین پروژه‌هایی همچنین رابطه مستقیمی با مفهوم «معدن‌کاری پایدار» دارد؛ رویکردی که در آن میزان تولید تنها شاخص ارزیابی یک معدن نیست و شاخص‌هایی مانند مصرف آب، مدیریت باطله، کاهش آثار محیط‌زیستی و بهره‌وری منابع نیز اهمیت پیدا می‌کنند.

بهره‌برداری از طرح ۲ هزار میلیارد تومانی بازیابی آب معدن مس جیرفت را می‌توان یکی از پروژه‌های مهم زیرساختی بخش معدن جنوب کرمان در حوزه مدیریت منابع دانست. ظرفیت بازیابی روزانه حدود ۱۶ هزار مترمکعب آب، امکان بازگشت بخش عمده آب فرآوری به چرخه تولید و کاهش حجم باطله مرطوب، همزمان سه مسئله تأمین آب، بهره‌وری تولید و حفاظت محیط‌زیست را هدف قرار داده است.

در منطقه‌ای که توسعه معادن باید در کنار محدودیت منابع آب دنبال شود، تداوم سرمایه‌گذاری در فناوری‌های بازچرخانی می‌تواند مسیر توسعه صنعتی را پایدارتر کند. تجربه معدن مس جیرفت نشان می‌دهد مدیریت آب در آینده معادن مناطق خشک، نه یک اقدام جانبی، بلکه بخشی از زیرساخت اصلی تولید خواهد بود.