این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور برنامه تازه‌ای را برای عبور از اکتشافات سطحی و حرکت به سمت شناسایی ذخایر معدنی در اعماق زمین آغاز کرده است؛ برنامه‌ای که بر استفاده گسترده‌تر از فناوری ژئوفیزیک هوایی استوار است و می‌تواند امکان بررسی ساختارهای زمین‌شناسی تا عمق حدود هزار متر را فراهم کند. هدف اصلی این رویکرد، دستیابی به تصویری دقیق‌تر از ذخایر پنهان و افزایش ضریب اطمینان در شناسایی ظرفیت‌های معدنی کشور است.
سید محمود فاطمی عقدا، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت و رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، اعلام کرده است که سیاست جدید این سازمان بر تغییر جهت مطالعات از بررسی‌های کم‌عمق به اکتشافات عمقی متمرکز شده است. به گفته او، توسعه برداشت‌های ژئوفیزیک هوایی در کنار مطالعات زمین‌شناسی، ژئوشیمی و زمین‌شناسی اقتصادی می‌تواند ساختارهای زیرسطحی را با دقت بیشتری مشخص کند و زمینه شناسایی ذخایری را فراهم آورد که تاکنون از دسترس مطالعات سنتی خارج بوده‌اند.
یکی از مهم‌ترین نکات مطرح‌شده درباره این برنامه، محدودیت عمق مطالعات اکتشافی گذشته در ایران است. فاطمی عقدا گفته است بخش قابل‌توجهی از بررسی‌های پیشین از عمق حدود ۱۵ متر فراتر نرفته و همین مسئله احتمال وجود ذخایر ناشناخته در اعماق بیشتر را افزایش می‌دهد. حرکت به سمت اکتشافات عمقی می‌تواند این شکاف اطلاعاتی را کاهش دهد و فرصت‌های جدیدی برای توسعه معادن ایجاد کند.
ژئوفیزیک هوایی یکی از روش‌های مهم در اکتشافات مدرن معدنی محسوب می‌شود. در این روش، تجهیزات اندازه‌گیری بر روی هواپیما یا بالگرد نصب می‌شوند و با ثبت تغییرات میدان مغناطیسی، ویژگی‌های الکتریکی و سایر پارامترهای فیزیکی زمین، امکان شناسایی ساختارهای پنهان زیرسطحی فراهم می‌شود. استفاده از این فناوری به‌ویژه در مناطق وسیع و صعب‌العبور می‌تواند سرعت گردآوری داده را افزایش دهد و مناطق دارای اولویت برای حفاری‌های بعدی را مشخص کند.
در همین چارچوب، استان فارس و مناطق جنوبی کشور نیز در برنامه توسعه اکتشافات عمقی قرار گرفته‌اند. رئیس سازمان زمین‌شناسی با اشاره به ظرفیت معدنی فارس اعلام کرده است که هنوز بخش‌هایی از پتانسیل معدنی این استان به‌طور کامل شناسایی نشده و قرار است از طریق اداره‌کل زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی منطقه جنوب، مطالعات هدفمندتری در فارس و استان‌های همجوار انجام شود.
برنامه‌های جدید سازمان زمین‌شناسی تنها به اکتشاف ذخایر معدنی محدود نمی‌شود. این سازمان در حوزه پایش مخاطرات زمین‌شناختی نیز به سمت استفاده از فناوری‌های جدید حرکت کرده است. یکی از این طرح‌ها، استفاده آزمایشی از فیبر نوری برای پایش حرکات زمین است که قرار است در سال جاری به‌صورت پایلوت در منطقه دماوند اجرا شود. هدف از این طرح بررسی امکان ثبت دقیق‌تر رفتارهای لرزه‌ای و حرکات زمین و ارزیابی ظرفیت این فناوری برای پیش‌نشانگری مخاطرات مرتبط با زلزله تهران عنوان شده است.
به گفته فاطمی عقدا، فناوری فیبر نوری می‌تواند علاوه بر ثبت رفتارهای لرزه‌ای، در پایش پدیده‌هایی مانند فرونشست زمین نیز مورد استفاده قرار گیرد. برنامه‌ریزی شده است مطالعات مرتبط با این فناوری در استان فارس نیز آغاز شود تا شبکه‌ای گسترده‌تر برای بررسی مخاطرات زمین‌شناختی در جنوب کشور شکل گیرد.
همزمان، توسعه مطالعات زمین‌شناسی در پهنه‌های دریایی نیز در دستور کار قرار گرفته است. با وجود برخورداری ایران از نوار ساحلی گسترده در شمال و جنوب، بخش قابل‌توجهی از ظرفیت‌های زمین‌شناسی و معدنی مناطق ساحلی و بسترهای دریایی تاکنون به‌صورت جامع بررسی نشده‌اند. سازمان زمین‌شناسی اعلام کرده است مطالعات مربوط به سواحل شمالی در مراحل پایانی قرار دارد و در جنوب نیز برنامه‌ای با عنوان «تحول اقتصاد دریامحور» در حال پیگیری است.
این طرح با تمرکز بر ظرفیت‌های معدنی سواحل و بستر دریا دنبال می‌شود و هدف آن ایجاد داده‌های پایه برای شناسایی منابع و فرصت‌های اقتصادی در مناطق دریایی کشور است. توسعه چنین مطالعاتی می‌تواند علاوه بر بخش معدن، برای برنامه‌ریزی زیرساختی، محیط‌زیستی و توسعه اقتصادی سواحل نیز اهمیت داشته باشد.
از سوی دیگر، سازمان زمین‌شناسی به دنبال افزایش نقش بخش خصوصی در پروژه‌های اکتشافی است. بر اساس طرحی که به معاونت معدنی وزارت صمت ارائه شده، قرار است سرمایه‌گذاران خصوصی از مرحله تولید داده‌های پایه و پی‌جویی تا مطالعات تفصیلی، بهره‌برداری و توسعه صنایع معدنی در فرآیند اکتشاف مشارکت بیشتری داشته باشند.
طبق برنامه اعلام‌شده، اجرای آزمایشی این مدل مشارکتی طی یک تا دو ماه آینده در چهار استان کشور آغاز خواهد شد. در صورت موفقیت، این الگو می‌تواند در سایر استان‌ها نیز توسعه پیدا کند و به یکی از مسیرهای اصلی جذب سرمایه برای پروژه‌های اکتشافی تبدیل شود.
حرکت از مطالعات سطحی به اکتشافات عمقی می‌تواند یکی از تحولات مهم در بخش معدن ایران باشد. بسیاری از ذخایر نزدیک به سطح طی دهه‌های گذشته شناسایی یا بهره‌برداری شده‌اند و تداوم رشد بخش معدن نیازمند توسعه اکتشاف در عمق بیشتر، استفاده از فناوری‌های دقیق‌تر و افزایش حجم سرمایه‌گذاری در داده‌های پایه و حفاری‌های اکتشافی است.
در صورت اجرای گسترده برنامه ژئوفیزیک هوایی و اتصال نتایج آن به مطالعات زمین‌شناسی، ژئوشیمی و حفاری، امکان شناسایی اهداف معدنی جدید با ریسک کمتر فراهم خواهد شد. موفقیت این برنامه می‌تواند علاوه بر افزایش ذخایر قطعی کشور، زمینه تعریف پروژه‌های جدید معدنی، جذب سرمایه‌گذاری و توسعه زنجیره صنایع معدنی را نیز فراهم کند.
