این مقاله را به اشتراک بگذارید
تریبون معدن | رشد پرشتاب صنعت فولاد هند در حال تغییر ساختار سنتی بازار جهانی زغال‌سنگ کک‌شو و کک متالورژیک است. افزایش ظرفیت فولادسازی، محدودیت منابع داخلی زغال‌سنگ باکیفیت و نیاز روزافزون به مواد اولیه وارداتی، هند را به یکی از مهم‌ترین مراکز تقاضای بازار دریابرد زغال‌سنگ متالورژیک تبدیل کرده است. همزمان، مسیرهای تأمین نیز در حال تغییر است؛ استرالیا بخشی از سلطه سنتی خود را از دست می‌دهد، روسیه، آمریکا و موزامبیک سهم بیشتری از بازار می‌گیرند و اندونزی نیز به سرعت در حال تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی بازار جهانی کک است.
جهش فولادسازی هند و تولد یک قطب جدید تقاضا
تولید فولاد هند از حدود ۱۰۴ میلیون تن در سال ۲۰۲۱ به نزدیک ۱۶۹ میلیون تن در سال ۲۰۲۶ رسیده است. همزمان ظرفیت نصب‌شده صنعت فولاد این کشور به حدود ۲۲۰ میلیون تن افزایش یافته و سیاست رسمی دولت هند دستیابی به ظرفیت حدود ۳۰۰ میلیون تن فولاد خام تا سال مالی ۲۰۳۰-۳۱ را هدف‌گذاری کرده است. وزارت فولاد هند برای همین دوره، تولید حدود ۲۵۵ میلیون تن فولاد خام را نیز در نظر گرفته است.
این رشد سریع به معنای افزایش تقاضا برای سنگ‌آهن، زغال‌سنگ کک‌شو، کک و زغال تزریقی یا PCI است. برخلاف سنگ‌آهن که هند ذخایر قابل‌توجهی از آن دارد، تأمین زغال‌سنگ کک‌شوی باکیفیت همچنان یکی از نقاط ضعف زنجیره فولاد این کشور محسوب می‌شود.
PCI یا زغال تزریقی نیز ماده‌ای است که به شکل پودر به کوره بلند تزریق می‌شود و بخشی از نیاز به کک را کاهش می‌دهد. در نتیجه با توسعه فولادسازی مبتنی بر کوره بلند، تقاضا برای هر دو گروه زغال‌سنگ کک‌شو و PCI افزایش پیدا می‌کند.
شکاف بزرگ میان مصرف و تولید داخلی
برآوردهای منتشرشده نشان می‌دهد هند سالانه حدود ۱۷۵ میلیون تن زغال‌سنگ کک‌شو مصرف می‌کند، در حالی که تولید داخلی مناسب برای تأمین نیاز صنعت فولاد تنها حدود ۲۰ میلیون تن عنوان شده است. این شکاف، وابستگی ساختاری فولادسازان هند به بازار بین‌المللی را تقویت کرده است.
وزارت فولاد هند نیز تأیید کرده است که محدودیت عرضه زغال‌سنگ کک‌شوی کم‌خاکستر در داخل کشور، فولادسازان را به واردات گسترده وابسته کرده است. آمار رسمی نشان می‌دهد واردات زغال‌سنگ کک‌شو هند از ۵۱.۲ میلیون تن در سال مالی ۲۰۲۰-۲۱ به بیش از ۵۸.۱ میلیون تن در ۲۰۲۳-۲۴ رسیده بود و بخش بزرگی از آن از استرالیا تأمین می‌شد.
برآورد جدید بازار حاکی از آن است که تا سال ۲۰۳۰ مجموع واردات زغال‌سنگ کک‌شو و PCI هند می‌تواند به حدود ۱۲۰ میلیون تن در سال برسد؛ حدود ۹۰ میلیون تن زغال‌سنگ کک‌شو و ۳۰ میلیون تن PCI. اگر این سناریو محقق شود، هند به یکی از تعیین‌کننده‌ترین خریداران بازار جهانی زغال‌سنگ متالورژیک تبدیل خواهد شد.
کاهش انحصار استرالیا در بازار هند
استرالیا طی سال‌های گذشته مهم‌ترین تأمین‌کننده زغال‌سنگ کک‌شوی هند بوده است، اما فولادسازان هندی اکنون به‌طور فعال به دنبال متنوع‌سازی سبد خرید خود هستند. آمریکا، روسیه و موزامبیک از جمله کشورهایی هستند که سهم بیشتری از این بازار به دست آورده‌اند.
در پایان سپتامبر ۲۰۲۶ حتی شرکت فولاد دولتی SAIL هند برای نخستین‌بار نمونه‌ای از زغال‌سنگ کک‌شوی مغولستان را با هواپیما وارد کرد تا کیفیت آن را برای استفاده احتمالی در آینده بررسی کند. این اقدام اگرچه در مقیاس تجاری انجام نشده، اما اهمیت امنیت تأمین مواد اولیه برای هند را نشان می‌دهد. رویترز گزارش کرده است که هند حدود ۹۵ درصد نیاز زغال‌سنگ کک‌شوی مورد استفاده در برخی زنجیره‌های فولادسازی خود را از واردات تأمین می‌کند و بیش از نیمی از این واردات همچنان از استرالیا می‌آید.
محدودیت اصلی برای منابع جدید تنها کیفیت نیست؛ هزینه حمل‌ونقل نیز اهمیت زیادی دارد. برای مثال زغال مغولستان از نظر کیفی جذاب است، اما نبود مسیر دریایی مستقیم و پیچیدگی حمل زمینی می‌تواند مزیت اقتصادی آن را کاهش دهد.
صعود روسیه در بازار PCI
یکی از مهم‌ترین تغییرات بازار، افزایش خرید PCI روسیه توسط فولادسازان هندی است. قیمت رقابتی و کیفیت مناسب باعث شده این محصول برای کارخانه‌های هندی جذاب شود. توسعه این روند می‌تواند بخشی از سهم تأمین‌کنندگان سنتی را به سمت روسیه منتقل کند.
برای کارخانه فولاد، قیمت اسمی زغال‌سنگ تنها معیار تصمیم‌گیری نیست. کیفیت، میزان مواد فرار، خاکستر، ویژگی‌های کک‌شوندگی و هزینه نهایی تحویل در کارخانه همگی بر انتخاب تأمین‌کننده اثر دارند. در شرایطی که کرایه حمل دریایی افزایش پیدا کند، حتی یک منبع ارزان‌تر ممکن است در نهایت مزیت خود را از دست بدهد.
اندونزی؛ بازیگر تازه بازار جهانی کک
بازار کک متالورژیک نیز همزمان با زغال‌سنگ در حال تغییر است. هند در هفت‌ماهه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۴ میلیون تن کک وارد کرده و برآورد می‌شود واردات آن تا پایان سال به حدود ۶ تا ۶.۵ میلیون تن برسد.
اندونزی در این بازار جهش چشمگیری داشته است. طبق داده‌های منتشرشده، این کشور در هفت ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۷ میلیون تن کک به هند صادر کرده و به مهم‌ترین تأمین‌کننده این بازار تبدیل شده است. قیمت مناسب، فاصله جغرافیایی کمتر و شرایط تعرفه‌ای از مهم‌ترین مزیت‌های اندونزی محسوب می‌شوند.
هند در سال جاری تعرفه‌های ضددامپینگ پنج‌ساله‌ای برای واردات کک از چند کشور اعمال کرده است، با این حال واردات همچنان در سطح بالایی قرار دارد. رویترز پیش‌بینی کرده است واردات کک متالورژیک هند در سال مالی ۲۰۲۶ به حدود ۶ میلیون تن برسد و رکورد جدیدی ثبت کند. تقاضای بالای تولیدکنندگان چدن و محدودیت رشد تولید داخلی از مهم‌ترین عوامل ادامه واردات هستند.
تهدید جایگاه چین در صادرات کک
افزایش ظرفیت کک‌سازی اندونزی می‌تواند در سال‌های آینده جایگاه چین به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان کک جهان را تحت فشار قرار دهد. کارخانه‌های جدید اندونزی از دسترسی مناسب به مواد اولیه، بنادر صادراتی و بازارهای آسیایی برخوردارند و امکان عرضه محصول با هزینه رقابتی را دارند.
با این حال، چین همچنان یکی از عوامل اصلی تعیین‌کننده قیمت در بازار زغال‌سنگ کک‌شو است. اختلالات تولید در استان شانشی، مهم‌ترین منطقه تولید زغال‌سنگ کک‌شوی چین، عرضه داخلی را کاهش داده و تقاضای وارداتی این کشور را افزایش داده است.
کمبود زغال‌سنگ چین تا ۲۰۲۷
بر اساس برآوردهای Bloomberg Intelligence که GMK گزارش کرده است، کمبود زغال‌سنگ کک‌شو در چین می‌تواند تا سال ۲۰۲۷ ادامه داشته باشد. پس از حادثه معدنی در شانشی و تشدید بازرسی‌های ایمنی، تعداد زیادی معدن تعطیل شدند و روند بازگشت تولید به مدار کند بوده است. در اواسط سپتامبر حدود ۷۵ معدن با مجموع ظرفیت سالانه نزدیک به ۷۳ میلیون تن همچنان تعطیل بودند.
واردات زغال‌سنگ کک‌شوی چین در اوت ۲۰۲۶ به ۱۳.۱ میلیون تن رسید که با وجود کاهش جزئی نسبت به رکورد ماه قبل، همچنان ۲۹ درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بود. دولت چین تلاش کرده مجوز فعالیت معادن کم‌ریسک را سریع‌تر صادر کند، اما بازگشت کامل تولید شانشی به وضعیت عادی پیش از نیمه نخست ۲۰۲۷ بعید ارزیابی شده است.
این وضعیت برای بازار جهانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا همزمان هند و چین به حجم بالایی از واردات نیاز دارند و رقابت دو مصرف‌کننده بزرگ می‌تواند از قیمت زغال‌سنگ کک‌شو حمایت کند.
نقش تعیین‌کننده حمل‌ونقل و قیمت تمام‌شده
برای فولادسازان هند، تصمیم خرید در نهایت بر اساس «هزینه تحویل‌شده» گرفته می‌شود. قیمت معدن تنها بخشی از معادله است و کرایه کشتی، فاصله جغرافیایی، کیفیت ماده اولیه، هزینه تبدیل زغال به کک و تعرفه‌های وارداتی همگی بر قیمت واقعی اثر می‌گذارند.
به همین دلیل، تغییر نرخ حمل دریایی می‌تواند مسیر تجارت را تغییر دهد. افزایش کرایه مسیر استرالیا ـ هند می‌تواند عرضه روسیه یا موزامبیک را جذاب‌تر کند و توسعه بنادر و کک‌سازی اندونزی نیز امکان رقابت بیشتر این کشور در بازار جنوب و جنوب‌شرق آسیا را فراهم می‌کند.
بازار جهانی در آستانه یک جابه‌جایی ساختاری
آنچه در بازار زغال‌سنگ کک‌شو و کک در حال وقوع است، صرفاً یک نوسان کوتاه‌مدت نیست. افزایش ظرفیت فولاد هند یک منبع ساختاری تقاضا ایجاد کرده است و سیاست رسمی این کشور نیز نشان می‌دهد توسعه فولادسازی حداقل تا پایان دهه ادامه خواهد داشت. دولت هند علاوه بر هدف ۳۰۰ میلیون تن ظرفیت تا ۲۰۳۰-۳۱، اکنون چشم‌انداز بلندمدت افزایش ظرفیت فولاد به حدود ۶۰۰ میلیون تن تا سال ۲۰۴۷ را نیز مطرح کرده است.
در چنین شرایطی، امنیت تأمین زغال‌سنگ کک‌شو برای هند به یک مسئله راهبردی تبدیل خواهد شد. استرالیا همچنان یکی از ستون‌های اصلی بازار باقی می‌ماند، اما سهم بیشتر روسیه، موزامبیک، آمریکا و احتمالاً مغولستان می‌تواند ساختار تجارت را متنوع‌تر کند. در بازار کک نیز توسعه سریع اندونزی رقابت با چین را تشدید خواهد کرد.
نتیجه این تحولات، شکل‌گیری بازاری چندقطبی‌تر است که در آن هند بیش از گذشته بر مسیر جریان مواد اولیه، نرخ حمل‌ونقل و قیمت جهانی زغال‌سنگ کک‌شو اثر خواهد گذاشت. در کوتاه‌مدت نیز ادامه محدودیت عرضه در چین، رشد فولادسازی هند و توسعه ظرفیت‌های جدید کک‌سازی در اندونزی سه عامل اصلی هستند که می‌توانند جهت بازار جهانی زغال‌سنگ متالورژیک را تا سال ۲۰۲۷ و پس از آن تعیین کنند.
