تریبون معدن | در حالی‌ که رقابت جهانی بر سر دسترسی به عناصر نادر خاکی شدت گرفته و نگرانی‌ها درباره وابستگی به چین افزایش یافته است، دو منبع آگاه اعلام کردند سه گروه بزرگ صنعتی هند شامل «ریلاینس اینداستریز»، «ودانتا» و «آدانی» علاقه‌مندی خود را برای توسعه تاسیسات فرآوری عناصر نادر خاکی در ایالت آندرا پرادش اعلام کرده‌اند. این اقدام می‌تواند نقطه عطفی در راهبرد هند برای تقویت امنیت زنجیره تأمین مواد معدنی حیاتی باشد.

این سه شرکت در میان ۱۰ شرکتی قرار دارند که برای مشارکت در ایجاد تاسیسات مرتبط با استخراج و فرآوری عناصر نادر خاکی در ایالت جنوبی آندرا پرادش ابراز تمایل کرده‌اند. این تحرکات در شرایطی صورت می‌گیرد که دولت هند به‌طور جدی در پی کاهش وابستگی به واردات عناصر نادر خاکی، به‌ویژه از چین، است.

ذخایر قابل توجه، ظرفیت صنعتی محدود

بر اساس یک سند دولتی، آندرا پرادش دارای ۲۱۱ میلیون تن منابع معدنی در میان ۱۶ ذخیره شناسایی‌شده در ماسه‌های ساحلی است که حاوی عناصر نادر خاکی هستند. همچنین سازمان زمین‌شناسی هند اعلام کرده این کشور در مجموع ۴۸۲ میلیون تن ذخایر سنگ معدن عناصر نادر خاکی در اختیار دارد.

با وجود این حجم قابل توجه ذخایر، هند تاکنون فاقد تاسیسات صنعتی در مقیاس بزرگ برای فرآوری این مواد تا سطوح خلوص بالا بوده است؛ موضوعی که موجب شده بخش مهمی از زنجیره ارزش این مواد در خارج از کشور تکمیل شود. در حال حاضر، چین بخش عمده ظرفیت فرآوری و جداسازی عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد و همین مسئله نگرانی بسیاری از اقتصادهای بزرگ را برانگیخته است.

عناصر نادر خاکی؛ قلب تپنده صنایع پیشرفته

عناصر نادر خاکی مجموعه‌ای از ۱۷ عنصر شیمیایی هستند که در تولید طیف گسترده‌ای از فناوری‌های پیشرفته کاربرد دارند. از جمله مهم‌ترین کاربردهای آنها می‌توان به تولید مگنت‌های دائمی مورد استفاده در موتور خودروهای برقی، توربین‌های بادی، تجهیزات الکترونیکی پیشرفته، صنایع دفاعی، سیستم‌های هدایت موشکی، باتری‌ها و تجهیزات مخابراتی اشاره کرد.

به‌ویژه در حوزه گذار انرژی و توسعه خودروهای برقی، تقاضا برای عناصر کلیدی مانند نئودیمیوم، پراسئودیمیوم، دیسپروزیم و تربیوم به سرعت در حال افزایش است. کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند با گسترش بازار خودروهای برقی و انرژی‌های تجدیدپذیر، نیاز جهانی به این عناصر طی یک دهه آینده رشد قابل توجهی داشته باشد.

راهبرد ملی هند برای کاهش وابستگی به چین

تحرک شرکت‌های بزرگ هندی در آندرا پرادش در چارچوب راهبرد گسترده‌تری تعریف می‌شود که دولت دهلی‌نو برای تقویت امنیت معدنی کشور دنبال می‌کند. هند طی سال‌های اخیر تلاش کرده با شناسایی و توسعه منابع داخلی، ایجاد مشوق‌های سرمایه‌گذاری و تعریف «کریدورهای معدنی»، حضور خود را در زنجیره جهانی مواد معدنی حیاتی تقویت کند.

آندرا پرادش یکی از چهار ایالتی است که در بودجه فدرال ماه فوریه برای توسعه کریدورهای استخراج، فرآوری و تولید عناصر نادر خاکی انتخاب شده است. هدف از این کریدورها، ایجاد زیرساخت‌های یکپارچه شامل استخراج، حمل‌ونقل، فرآوری و تولید محصولات نهایی با ارزش افزوده بالاتر است.

همزمان دولت ایالتی آندرا پرادش برنامه‌ریزی کرده طی یک دهه آینده حدود ۵۰۰ میلیارد روپیه (معادل تقریبی ۵.۲ میلیارد دلار) سرمایه‌گذاری در بخش عناصر نادر خاکی و تیتانیوم جذب کند. این رقم نشان‌دهنده عزم جدی این ایالت برای تبدیل شدن به قطب جدید مواد معدنی استراتژیک در هند است.

نقش غول‌های صنعتی؛ از انرژی تا زیرساخت

حضور شرکت‌هایی مانند ریلاینس، ودانتا و آدانی می‌تواند وزن اقتصادی پروژه‌های عناصر نادر خاکی را به‌طور قابل توجهی افزایش دهد. ریلاینس اینداستریز به عنوان بزرگ‌ترین شرکت بخش خصوصی هند، سابقه گسترده‌ای در حوزه انرژی، پتروشیمی و زیرساخت دارد. گروه آدانی نیز در بخش‌های بندری، انرژی‌های تجدیدپذیر، لجستیک و معادن فعال است و ودانتا یکی از بازیگران اصلی صنعت معدن و فلزات در هند به شمار می‌رود.

ورود این شرکت‌ها می‌تواند به توسعه زیرساخت‌های فرآوری، انتقال فناوری‌های پیشرفته جداسازی شیمیایی، سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه و حتی مشارکت‌های بین‌المللی برای تکمیل زنجیره ارزش منجر شود.

چالش‌های پیش‌رو؛ از فناوری تا محیط زیست

با وجود ظرفیت‌های زمین‌شناسی بالا، توسعه صنعت عناصر نادر خاکی با چالش‌های فنی و زیست‌محیطی همراه است. فرآیند استخراج و جداسازی این عناصر پیچیده و هزینه‌بر است و نیازمند فناوری‌های پیشرفته و مدیریت دقیق پسماندهای شیمیایی است. برخی از این ذخایر همچنین ممکن است حاوی مواد رادیواکتیو باشند که مدیریت آنها نیازمند استانداردهای سخت‌گیرانه ایمنی است.

از سوی دیگر، رقابت جهانی برای جذب فناوری و سرمایه‌گذاری در این حوزه شدید است. کشورهایی مانند آمریکا، استرالیا و اتحادیه اروپا نیز برنامه‌های مستقلی برای کاهش وابستگی به چین و توسعه ظرفیت‌های داخلی خود تدوین کرده‌اند.

چشم‌انداز آینده؛ هند در مسیر ارتقای جایگاه جهانی

اگر هند بتواند زنجیره کامل استخراج تا فرآوری و تولید محصولات نهایی را در داخل کشور توسعه دهد، نه‌تنها وابستگی خود به واردات را کاهش خواهد داد، بلکه می‌تواند به یکی از بازیگران مهم بازار جهانی عناصر نادر خاکی تبدیل شود.

توسعه این صنعت همچنین می‌تواند به ایجاد اشتغال گسترده، جذب سرمایه‌گذاری خارجی، انتقال فناوری و تقویت صنایع پایین‌دستی مانند تولید خودروهای برقی و تجهیزات انرژی تجدیدپذیر منجر شود. هرچند دولت آندرا پرادش و شرکت‌های ریلاینس، ودانتا و آدانی تاکنون به درخواست رویترز برای اظهارنظر رسمی پاسخی نداده‌اند، اما ابراز علاقه این شرکت‌ها نشانه‌ای روشن از شکل‌گیری موج جدیدی از سرمایه‌گذاری در بخش مواد معدنی استراتژیک هند است.

در شرایطی که عناصر نادر خاکی به یکی از محورهای اصلی رقابت ژئو‌اقتصادی جهان تبدیل شده‌اند، تحرک اخیر هند می‌تواند گامی تعیین‌کننده در بازتعریف جایگاه این کشور در زنجیره تأمین جهانی مواد معدنی حیاتی باشد؛ مسیری که در صورت تحقق، نقشی کلیدی در آینده صنعتی و انرژی هند ایفا خواهد کرد.